İbnü’l-Cezerî’nin en nihâye adlı eserinin tahlili (1-52. beyitler arası)

Yükleniyor...
Küçük Resim

Tarih

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/openAccess

Özet

Şaz kıraatlere yer veren eserler vardır. İbn Hâleveyh’in (öl. 370/980) Muhtasar’ı, İbn Cinnî’nin (öl. 392/1002) el-Muhteseb’i, el-Muaddel’in (öl. 500/1106) Ravzatu’l-huffâz’ı, Sıbtu’l-Hayyât’ın (öl. 541/1146) el-Mübhic’i bunlardan bazılarıdır. Hicri 9/Miladi 15. y.y’da yaşamış, kıraat ilmi alanında otorite sayılan İbnü’l-Cezerî’nin (öl. 833/1429) şâz kıraatlere yer verdiği bir eserinden söz etmek de mümkündür. Eserinin ismi “en-Nihâye fi’lkırââti’s-selâse elleti fevga’l-aşere”dir. en-Nihâye’de bilinen on kıraatin dışında İbn Muhaysın (öl. 123/741), A‘meş (öl. 148/765) ve Hasan-ı Basrî’nin (öl. 110/728) kıraatleri yer almıştır. Eserin mukaddime kısmında (1. beyitten 12. beyte kadar) ilgili kıraat imamlarının isimleri geçmiş ve onlara simgeler verilmiştir. Sonra istiâzebesmele, ümmü’l-Kur’ân, idğâm-ı kebir, hâ-i kinâye ve medd-kasr vd. kıraatlerin usûl kısmına giren konular işlenmiştir. Kıraatlerin usûl kısmı 13-52. beyitler arasındadır ve 53. beyitten 452. beyite kadar ferş-i hurûf kısmı yer almıştır. Ferş-i hurûf kısmına Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide diye başlanmış Kur’ân’ı Kerim’in sonuna kadar surelerde var olan şâz kıraat farklılıklarına yer verilmiştir. Bu çalışmada ise Nihâye’deki 1-52. beyitlerin tahlili yapılmıştır. İlk önce İbnü’l-Cezerî ve metne konu edilen üç kıraat imamının ve ravilerinin tanıtımı yapılmış, kıraat ilmi ve çeşitlerinden bahsedilmiştir. Daha sonra bazı kıraat eserleri göz önünde bulundurularak ilgili yerlerin tahlili yapılmış, çok uzun ve kısa olmayan paragraflama usûlüyle şerhi gerçekleştirilmiştir.

إن علم القراءات القرآنية اشتمل على القراءات المتواترة والقراءات الشاذة، فالقراءات المتواترة هي التي صحت فيها أركان تالوة القرآن الكريم، والقراءات الشاذة هي التي اختل فيها أحد هذه األركان. ومن المؤلفات التي تضمنت ذكر القراءات الشاذة: كتاب المختصر البن خالويه )ت: 980-370(، وكتاب المحتسب البن جني )ت: 1002-392(، وكتاب روضة الحفاظ للمعدل )ت: 1106-500(، وكتاب المبهج لسبط الخياط )ت: 1146-541(، كما ذكرت القراءات الشاذة ضمن مؤلفات ابن الجزري )ت: 1429-833( وهو إمام مشهور في علم القراءات عاش في القرن التاسع الهجري/ الخامس عشر ميالدي. ومن مؤلفاته: متن النهاية في القراءات الثالثة الزائدة على القراءات العشر، وهي منظومة تناول فيها قراءات األئمة الذين هم فوق القراء العشرة، وهم: ابن محيصن )ت741/123:(، واألعمش )ت765/148:(، والحسن البصري )ت728/110:(. وقد افتتح الناظم منظومته بذكر أسماء األئمة ورموزهم في األبيات )1-12(. بعد ذلك أورد الناظم - رحمه اهلل - باب االستعاذة والبسملة، ثم سورة أم القرآن، ثم باب اإلدغام الكبير، ثم هاء الكناية، ثم المد والقصر، وهكذا. . . إلى آخر األبواب المتعلقة بأصول القراءات والتي هي من البيت 13 إلى البيت 52 من أصل 452 بيتا.ً وفي قسم فرش الحروف الذي بدأ به الناظم من سورة البقرة وبعدها آل عمران ثم النساء والمائدة وهكذا حتى آخر سورة من القرآن، تم تضمين ، وقد ذكرنا أوالً تعريفًا األبيات بعزو كل اختالف إلى قارئه. وفي عملنا هذا قمنا بدراسة األصول من منظومة النهاية وذلك من البيت 1 إلى البيت 52 إلمام ابن الجزري رحمه اهلل، ثم تعريفاً وضعنا نماذج باألئمة الثالثة ورواتهم، بعد ذلك قمنا بتعريف موجز لعلم القراءات وأنواعها، وبعدها أيضاً با ً ال إيجاز فيه وال إطناب. لبعض صور المخطوطات مع ذكر تفاصيلها، ثم قمنا بشرح األبيات شرحاً مختصرا الكلمات المفتاحية: القراءات، ابن الجزري، منظومة النهاية، قراءة ابن محيصن، قراءة األعمش، قراءة الحسن البصري، القراءات الشاذة.

There are works in the field of qirāʾāt that include shādhdh recitations. Among the prominent examples are Ibn Khālawayh’s (d. 370/980) al-Mukhtasar, Ibn Jinnī’s (d. 392/1002) al-Muhtasab, al-Muʿaddal’s (d. 500/1106) Rawdat al-huffāz, and Sibt al-Hayyāt’s (d. 541/1146) al-Mubhij. It is also possible to speak of a work by Ibn al-Jazarī (d. 833/1429), who lived in the 9th/15th century and is regarded as a leading authority in the science of qirāʾāt, in which shādhdh recitations are addressed. The title of this work is al-Nihāya fī al-qirāʾāt althalāth allatī fawqa al-ʿashara. In al-Nihāya, in addition to the well-known ten canonical recitations, the recitations of Ibn Muhaysin (d. 123/741), al-Aʿmash (d. 148/765), and al-Hasan al-Basrī (d. 110/728) are also included. In the introductory section of the work (from the 1st to the 12th couplets), the names of the relevant qirāʾāt imams are mentioned and specific symbols are assigned to them. This is followed by discussions on istiʿādha and basmala, umm al-Qurʾān, idghām al-kabīr, hāʾ al-kināya, madd and qasr and other topics that belong to the usūl of qirāʾāt The usūl section extends from couplets 13 to 52, while the farsh al-hurūf section begins with verse 53 and continues up to verse 452. The farsh al-hurūf section starts with sūrat al-Baqara, followed by Āl ʿImrān, al-Nisāʾ and alMāʾida and proceeds to the end of the Qurʾān, addressing the shādhdh recitational variants found throughout the sūrahs. The present study focuses on an analysis of couplets 1-52 of al-Nihāya. First, Ibn al-Jazarī, the three qirāʾāt imams discussed in the text and their transmitters are introduced, followed by an overview of the science of qirāʾāt and its various categories. Subsequently, relevant passages are analyzed in light of selected qirāʾāt works and a commentary is provided using a balanced paragraphing method that avoids both excessive length and undue brevity.

Açıklama

Akkuş, Murat (Balikesir Author)

Anahtar Kelimeler

Şâz Kıraat, Kıraat, İbnü’l-Cezerî, en-Nihâye, İbn Muhaysın, A‘meş, Hasan-ı Basrî, Qirāʾāt, Ibn al-Jazarī, al-Nihāya, Ibn Muhaysin, al-Aʿmash, al-Hasan al-Basrī, Shādhdh Qirāʾāt, القراءات, ابن الجزري, منظومة النهاية, قراءة ابن محيصن, قراءة الأعمش, قراءة الحسن البصري, القراءات الشاذة

Kaynak

İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

2

Sayı

3

Künye

Onay

İnceleme

Ekleyen

Referans Veren