Arşiv belgeleriyle Ali Şuûrî Efendi ve ailesinin Balıkesir’deki vakıf faaliyetleri

Abstract

Osmanlı toplumunda yaygın bir uygulama alanı bulan vakıf geleneği, Balıkesir örneğinde de dikkat çekici bir yoğunluk arz etmektedir. Nitekim Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarında Balıkesir’e ait 1326 vakfın yer alması, bu müesseselerin eğitim, sağlık ve sosyal yardım gibi alanlardaki toplumsal ağırlığını açıkça göstermektedir. Araştırmanın ana malzemesini, 1864 yılındaki vefatına kadar aralıklarla Karesi Müftülüğü görevini sürdüren Ramazanzâde es-Seyyid Ali Şuûrî Efendi ile ailesi tarafından tesis edilen vakıflara ait vakfiyeler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Ali Şuûrî Efendi’nin 1861 tarihli vakfiyesi ile eşi Habibe Hanım ve kızı Cemile Hanım’a ait 1881 tarihli vakfiyeler incelemenin merkezinde yer almaktadır. Ali Şuûrî Efendi, vakfiyesinde Balıkesir Çarşısı’ndaki dükkânlarını, Edremit, Havran ve Gömeç’teki zeytinliklerini, Aslıhan ve Okuf köylerindeki değirmenlerini kurucusu olduğu Dârü’n-Nâfia Medresesine tahsis etmiştir. Eşi Habibe Hanım bir çeşme, kızı Cemile Hanım ise bir kütüphane için vakıflar tesis etmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, ilgili vakfiyelerin transkripsiyonu yapılarak içerik analizi gerçekleştirilmiştir.

The waqf system, which was widely practiced in Ottoman society, displays a notable density in the case of Balıkesir. The registration of 1326 foundations associated with the city in the records of the General Directorate of Foundations clearly indicates the significant role these institutions played in areas such as education, healthcare, and social welfare. The main sources of this study are the endowment deeds (waqfiyyas) of the foundations established by Ramazanzâde es-Seyyid Ali Şuûrî Efendi, who served as the Mufti of Karesi intermittently until his death in 1864 and by members of his family. In this context, the waqfiyya dated 1861 belonging to Ali Şuûrî Efendi, as well as the waqfiyyas dated 1881 belonging to his wife Habibe Hanım and his daughter Cemile Hanım, constitute the core focus of the research. In his waqfiyya, Ali Şuûrî Efendi endowed his shops in the Balıkesir Bazaar, his olive groves in Edremit, Havran and Gömeç, and his mills located in the villages of Aslıhan and Okuf to the Dârü’n-Nâfia Madrasa, which he founded. His wife, Habibe Hanım, established a charitable endowment for a fountain, whereas his daughter, Cemile Hanım, founded a similar endowment for a library. Adopting a qualitative research approach, this study conducts the transcription and content analysis of the relevant waqfiyyas.