Otorite ve iktidar: Kavramsal ve kuramsal bir inceleme

Abstract

Otorite/iktidar, tarihin her döneminde her toplumda gözlenen en yaygın sosyal organizasyondur. Zaman zaman eşanlamlı kullanılsalar da otorite ve iktidar ilişkilerinin karmaşık yapıları olduğu söylenebilir. Bu karmaşıklık hem ilişkilerin doğasında hem de bu iki kavrama yönelik kuramsal yaklaşımların çeşitliliğinde yatar. Tanımlama farklılığındaki çeşitliliği inceledikten sonra bu çalışma, otorite ve iktidar ilişkilerindeki ana sorunları ve soruları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda bu çalışma, otoriteye ve/ya iktidara itaatin kapsamı, öznelerin otoriteye neden itaati kabul ettikleri, otoriteye ve/ya iktidara direnmenin mümkün olup olmadığı, otoritenin ve/ya iktidarın muhatabı olan özneler üzerinde nasıl etki sağladığı, otorite/iktidar ilişkilerinin ne tür sonuçlar doğurduğu, otorite ve/ya iktidarın işleyiş sürecinin nasıl bir doğaya sahip olduğu sorularına odaklanarak kavramsal ve kuramsal bir inceleme yapmaktadır. Bu inceleme toplumsal sözleşme kuramcıları, anarşist, liberal, Marksist, feminist yaklaşımlar ve çağdaş sosyolojik yaklaşımlar bağlamında karşılaştırmalı olarak yapılmakta ve tartışılmaktadır. Bu inceleme şu sonuçlara varmaktadır: Otorite/iktidar ilişkileri kapsamındaki temel sorun ve sorulara ilişkin görüş ve tutumlar bireyler üzerinde olduğu kadar, sosyal ve siyasal hareketler, dinî hareket ve âidiyetler ve diğer kolektif kimlikler ve gruplar üzerinde de belirleyici etkiye sahiptir. İnsanlık tarihinde ortaya çıkan ve tarihte iz bırakan tüm sosyal, siyasal, dinî hareket ve cemaatlerin otorite/iktidar hakkında açık veya örtük olarak bu sorunları sorgulayıp yeni baştan yanıtlar verdikleri ya da verili yanıtları yeniden yorumladıkları söylenebilir. Elbette bu yeniden sorgulama ve yeni yanıtlar arama süreçlerinin boşlukta yer almadığını, salt entelektüel bir merakın ürünü olmadıklarını teslim etmek gerekir.