Marksist coğrafya: Temel karakteristikler

Abstract

Bu çalışma, Marksist coğrafyanın kuramsal doğasını literatür taraması yöntemiyle incelemekte olup, sosyal teoriye katkı sunmayı amaçlamaktadır. Marksizm tarihsel maddecilik anlayışı ile kapitalizmin çelişkileri üzerine kuruludur. Marx, mekân olgusunu ve birey düzeyinde insanı yeterince dikkate almaması nedeniyle eleştirilse de pek çok temel kavramın ortaya konulmasında önemli bir rol oynamıştır. Bunlar, çoğu bugünün sosyal bilimlerinde egemen olan veya onun ortaya attığı ya da ayrıntılı bir şekilde analiz ettiği tarihsel maddecilik, diyalektik yaklaşım, sömürü, yabancılaşma, sınıfsız toplum gibi kavramları kapsamaktadır. Bu bağlamda, Marksist kuramın sunduğu bilimsel yöntemler ve kavramsal çerçeve, toplum bilimleri açısından önem arz etmektedir. Kapitalist sistemin ve pozitivist yaklaşımın yol açtığı sorunlara ilişkin artan farkındalık ile birlikte çeşitli toplumsal ve siyasal dinamikler, Marksist coğrafyanın gelişimine önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Marksist bakış açısının coğrafi bilginin gelişim sürecinde önemli bir yeri vardır. Marksist coğrafya ise, mekânsal süreçleri ve coğrafi koşulları Marksist kuram çerçevesinde analiz eden bir disiplin olarak tanımlanmaktadır. Marx’tan esinlenen coğrafyacılar arasında D. Harvey ve E. Soja tarihsel materyalizme mekânı katmaları ve tarihsel coğrafi materyalizmi geliştirmeleri bakımından öne çıkmaktadırlar. Eleştirel şehir kuramı çerçevesinde çalışan Marksist coğrafyacılar, özellikle kentsel eşitsizlikler (konut tedariki ve hizmetlere erişim), yoksulluk, azgelişmişlik ve sanayinin yeniden yapılaşması sürecinde ortaya çıkan sorunlara odaklanmışlardır.

This study examines the theoretical nature of Marxist geography through a literature review and aims to contribute to social theory. Marxism is based on the understanding of historical materialism and the contradictions of capitalism. Although Marx has been criticized for not adequately considering the concept of space and the individual on the personal level, he played a significant role in formulating many fundamental concepts. These include historical materialism, the dialectical approach, exploitation, alienation, and a classless society—many of which are dominant concepts in today’s social sciences and were either introduced or thoroughly analyzed by Marx. In this context, the scientific methods and conceptual framework provided by Marxist theory hold considerable importance for social sciences. The growing awareness of the problems caused by the capitalist system and positivist approaches, along with various social and political dynamics, has significantly contributed to the development of Marxist geography. The Marxist perspective holds an important place in the development of geographical knowledge. Marxist geography is defined as a discipline that analyzes spatial processes and geographical conditions within the framework of Marxist theory. Among geographers inspired by Marx, D. Harvey and E. Soja stand out for incorporating space into historical materialism and developing the concept of historical-geographical materialism. Marxist geographers working within the framework of critical urban theory have particularly focused on urban inequalities (such as housing supply and access to services), poverty, underdevelopment, and issues arising during the restructuring of industry.