GELENEKSEL TÜRK DÜĞÜNLERİNDE “OYUNA KALDIRICI KADINLAR”: BİREYSEL VE TOPLUMSAL İŞLEVLERİ

Abstract

Bireyleri ve toplulukları bir araya getiren, sosyalleştiren, onlara kendilerini ifade etme imkânı veren, dayanışma, yardımlaşma ve mensubiyet duygularını geliştiren, değer yargılarının genç kuşaklara aktarılmasını sağlayan düğün denince ilk akla gelen, eğlence; eğlence denince de ilk akla gelen oyundur. Müzik, eğlence ve oyun, düğünlerin ayrılmaz bir parçasıdır. Stres atmak, biriken enerjiyi boşaltmak ve deşarj olmak amaçlarıyla düğünlerde oynanan oyunlar, özellikle geleneksel toplum kadınlarının, toplumsal normlardan kaynaklanan baskılardan kısmen de olsa kurtulmalarına fırsat tanımaktadır. Düğün dışındaki zamanlarda ağır, oturaklı olması beklenen, sosyal normlar bağlamında baskı ve kontrol altında tutulan kadınlara, yine toplum tarafından belirlenen mekanizmasından kısmen de olsa kurtulma izni verilmektedir. Yazıda, geleneksel Türk düğünlerinde \"kına gecesi\", \"düğün-esas düğün\", \"duvak\" şeklindeki eylem ve olayları kapsayan, çoğunlukla kadınların iştirak ettikleri ve yönlendirdikleri törenlerde, davetlileri çekerek ya da ikna ederek oyuna kaldıran \"çekici kadın\", \"kaldırıcı kadın\" olarak da bilinen \"oyuna kaldırıcı kadınlar\" üzerinde durulmuştur. Özellikle 1960'lardan önce, kadınlar ve erkeklerin birbirini görmeyecek şekilde eğlendikleri, henüz orkestranın olmadığı düğünlerde, tören boyunca müzikal programı yönlendiren, ortamı şenlendiren, davetlileri oyuna kaldıran kadınların kimliği, rolleri ve statüleri açısından tanıtıcı bilgiler verilmiş, söz konusu eylemin bireysel ve toplumsal işlevlerine değinilmiştir. Sözlü ve yazılı kaynaklardan elde edilen veriler ışığında yapılan tespit ve yorumlarla, geleneksel toplumda bir anlamda eğlenceyi organize eden kadınların, günümüz kent toplumundaki törenlerde yerinin ne olduğu sorusuna da yapı ve işlev bağlamında cevap verilmeye çalışılmıştır