Adıyaman ilinde el sanatlarında yararlanılan bitkiler üzerine etnobotanik bir araştırma

Abstract

Bu çalışmada, Adıyaman ilinde yapılan etnobotanik araştırmalar kapsamında halk arasında el sanatlarında kullanılan bitkiler araştırılmıştır. Çalışmada halkın mutfak eşyası, sepet, nazarlık, süpürge, oyuncak vb. çeşitli el sanatlarında yararlandığı bitkiler belirlenerek bu bitkilerin kullanım şekilleri ortaya konmuştur. Çalışma; Adıyaman merkez ve merkeze bağlı 8 ilçe ile bu ilçelerdeki 30 yerleşim biriminde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bölgede kurulan 3 yerel pazarda araştırma yapılmıştır. Araştırmalar sonucunda 25 familyaya ait toplam 39 taksonun yörede el sanatlarında kullanıldığı tespit edilmiştir. En çok kullanımın olduğu ilk 5 familya; Betulaceae (14), Platanaceae (11), Salicaceae (10), Fagaceae (9) ve Poaceae (8). En çok yararlanılan ilk 5 takson ise; Platanus orientalis (11), Juglans reyi (10), Carpinus orientalis(9), Quercus infectoria (7) ve Phragmites australis(7) şeklindedir. Bitkilerin en çok dal ve gövde kısımlarından yararlanılmaktadır. Bunları çoktan aza doğru; meyve, yaprak, çiçek, tohum ve mazı takip etmektedir. Bitkilerden; 27 mobilya/ahşap malzemesi (beşik, baston vb.), 17 mutfak eşyası (kaşık, kepçe vb.), 9 adet süs, nazarlık ve tesbih vb., 7 adet hayvan barınağı (arı kovanı, kafes vb.), 6 adet oyun ve oyuncak, 5 adet yapı ve çit malzemesi, 5 adet müzik aleti, 5 adet ip/halat vb., 3 adet sepet/hasır, 3 adet süpürge ve 3 adet boya yapımında yararlanıldığı tespit edilmiştir. Merdane yapımında kullanılan Fraxinus angustifolia subsp. syriaca ve Süpürge yapımında kullanılan Scrophularia canina subsp. bicolor’ın kullanımını ilk defa bu çalışma ile ortaya konmuştur.In this study, the plants used in handicrafts among the people in Adıyaman were investigated. The plants that the people used in various handicrafts such as kitchen items, basket, amulet, broom and toys were determined and the usage patterns of these plants were revealed. The study was carried out in Adıyaman center and 8 districts and 30 settlements connected to them. In addition, research was conducted in local markets established in the region. As a result of the research, it was determined that a total of 39 taxa belonging to 25 families were used in handicrafts in the region. The first 5 families with the most use; Betulaceae (14), Platanaceae (11), Salicaceae (10), Fagaceae (9) and Poaceae (8). The most used 5 taxa are; Platanus orientalis (11), Juglans regia (10), Carpinus orientalis (9), Quercus infectoria (7) and Phragmites australis (7). The branches and trunk parts of the plants are mostly used. These are from many to less; followed by fruit, leaves, flowers, seeds and gall. From plants; 27 furniture / wooden items (cradle, walking stick, etc.), 17 kitchen items (spoon, ladle, etc.), 9 ornaments, amulets and rosaries etc., 7 animal shelters (beehives, cages etc.), 6 games and toys, 5 building and fence materials, 5 musical instruments, 5 ropes etc., 3 baskets/wicker, 3 brooms and 3 paints. The use of Fraxinus angustifolia subsp. syriaca used in roller production and Scrophularia canina subsp. bicolor used in broom production were revealed for the first time with this study.