XIV. Yüzyıldan XVI. Yüzyıla Karasi Sancağı ve Havalisinde Katranciyan Taifeleri

Abstract

Bu çalışma, Anadolu'da katran üretiminin tarihsel süreçteki ekonomik önemini ve özellikle Orta Çağdan Osmanlı’ya Anadolu’daki sosyal yapı üzerindeki etkilerini birlikte incelemektedir. Karasi bölgesi ve havalisinin katran üretimi için uygun koşullar sunduğu kaynaklarda ve arşiv belgele-rinde vurgulanmaktadır. Osmanlı’da katran üretimini sağlayan gruplar kaynaklarda "katrancı-yan" ve "ziftiçiyan" olarak adlandırılarak özel bir statü ile kayıtlara geçirilmiştir. Ve bu gruplar, yerel ihtiyaçların yanı sıra ticari kazanç sağlamışlardır. Osmanlı dönemi kaynakları, katran üretimi ve kullanımıyla ilgili detaylı bilgiler sunmaktadır. Bu ürünün özellikle askeri alanlarda ve denizcilikte önemli bir yer tuttuğunu görülmektedir. Tahrir defterleri, katran üreticilerinin sosyal ve ekonomik durumu, vergi muafiyetleri ve toplum içindeki statüleri hakkında bilgiler vermektedir. Katranın askeri ve gündelik hayatta yaygın kullanımı, üretim faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla devlet müdahalesini gerektirmiştir. Bu çalışma, katran üretiminin toplumda uzmanlaşmayı teşvik eden özel grupların varlığıyla nasıl şekillendiğini, Osmanlı yönetiminin bu süreçte nasıl bir rol oynadığını ve katranın ekonomik ve sosyal yapıdaki yerini analiz etmektedir. Bu çalışma ayrıca, Osmanlı iktisat anlayışının, devletin gereksinimleri-ni karşılamakla birlikte halkın temel ihtiyaçlarını da gözettiğini ortaya koymakta ve Osmanlı’da üretim ve toplumsal yapı ilişkilerinin önemli bir örneğini sunmaktadır.This study examines the historical economic significance of tar production in Anatolia and its impact on the social structure from the Middle Ages to the Ottoman period. It emphasizes that the Karasi region and its surroundings offered favorable conditions for tar production. Groups involved in tar production during the Ottoman era were referred to in historical sources as "katrancıyan" and "ziftiçiyan," which conferred a special status upon them in official records. These groups not only catered to local needs but also generated commercial profits. Ottoman period sources provide detailed information regarding tar production and its uses, highlighting its significant role, particularly in maritime and military contexts. The Tahrir registers to elucidate tar producers' social and economic status, tax exemptions, and positions within society. The widespread use of tar in both military and everyday life necessitated state intervention to ensure the sustainability of production activities. This study analyses how tar production was shaped by the presence of specialized groups that encouraged expertise in society, the role played by the Ottoman administration in this process, and the place of tar within the economic and social structure. Furthermore, it demonstrates that the Ottoman economic understanding sought to address the needs of the state while also considering the fundamental needs of the people. The study presents a significant example of the relationship between production and social structure in the Ottoman Empire.