Çeşitli Uçucu Yağ Bileşenleri ile Antibiyotiklerin Antibakteriyel Etkinliği ve Sinerjik Etkileşimi

Abstract

İnsanlarda ve hayvanlarda uygun olmayan ve denetimsiz antibiyotik kullanımı çok ilaca dirençli bak- terilerin ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Antibiyotiklerin keşfinden önce bitki özütleri ve uçucu yağlar tedavi amacıyla kullanılmıştır. Günümüzde artan antibiyotik direnci nedeniyle yeni ilaç adayı moleküllere kaynak oluşturabilecek doğal aktif maddelerin antimikrobiyal etkinlikleri konusunda sıklıkla araştırmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada, birçok bitkinin uçucu yağlarında bulunan ?-pinen (?-PN), p-simen (p-SM), karvakrol (KAR), timol (TİM) ve öjenol (ÖJN) gibi bileşenlerin antibakteriyel etkinliğinin ve antibiyotiklerle sinerjik etkileşiminin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, söz konusu uçucu yağ bileşenleri ile klinik kul- lanımda olan gentamisin (GEN), tetrasiklin (TET), tigesiklin (TGC) ve linezolid (LZD) gibi antibiyotiklerin, Staphylococcus aureus [metilisilin duyarlı S.aureus (MSSA), metilisilin dirençli S.aureus (MRSA)], Escheric- hia coli ve Pseudomonas aeruginosa suşlarına karşı antibakteriyel etkinliği disk difüzyon ve mikrodilüsyon yöntemiyle belirlenmiştir. Ek olarak, bu bileşenler ile antibiyotikler arasındaki etkileşim de dama tahtası yöntemiyle saptanmıştır. KAR, TİM ve ÖJN bileşenleri güçlü antibakteriyel etkinlik gösterirken, ?-PN ve p-SM’in antibakteriyel etkinliğinin zayıf olduğu görülmüştür. ?-PN, KAR, TİM ve ÖJN ile GEN ve TET kombinasyonları tüm bakterilere karşı çoğunlukla sinerjik etkileşim göstermiştir. Bileşenler ile linezolid (LZD) kombinasyonlarında S.aureus suşlarına karşı sinerjik/kısmi sinerjik etkileşim gözlenirken, E.coli ve P.aeruginosa suşlarında “indifferent (belirsiz)” etkileşim saptanmıştır. ?-PN ve p-SM ile TGC kombinasyo- nu, E.coli ve P.aeruginosa suşlarına karşı sinerjik etkileşim, S.aureus suşlarına karşı ise “additif” ve “indif- ferent” etkileşim göstermiştir. Buna karşılık KAR, TİM ve ÖJN bileşenleri ile TGC bileşenleri ile tigesiklin kombinasyonlarında, tüm bakteriyel suşlara karşı sinerjik etkileşim gözlenmiştir. Çalışmamızda kullanılan bakterilere karşı denenen bileşen-antibiyotik kombinasyonlarının hiçbirinde antagonistik etkileşim tespit edilmemiştir. Doğal biyoaktif bileşenler ile sık kullanılan antibiyotikler arasında sinerjik bir etkileşim olması, antibiyotiklerin ve bileşenlerin daha düşük dozlarda etkili olmasına, potansiyel toksik yan etkilerinin en aza indirilmesine ve tedavi maliyetlerinin düşürülmesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, fitokimyasalların terapötik uygulama potansiyelini değerlendirmek için daha fazla araştırmaya gereksinim bulunmaktadır