Şaroluk ve Göloba (Batı Anadolu-Türkiye) Sokulumlarının Petrografisi, Mineral Kimyası ve Petrolojisi: Biga Yarımadası’nda Çarpışma Sonrası Magmatizmada Manto-Kabuk Etkileşimi

Abstract

Biga Yarımadası?nda (KB Anadolu) oldukça genis yayılım Tersiyer magmatizmasının ürünlerinden olan Erken Miyosen yaslı Göloba ve Saroluk Plütonlarının mineralojik, jeotermobarometrik, jeokimyasal, Rb-Sr-Nd izotopik özellikleri ve radyometrik yasları ortaya konulmus ve bölge jeodinamigindeki yeri ve önemi aydınlatılmaya çalısılmıstır. Ilk defa bu çalısmada U-Pb zirkon SHRIMP yöntemi ile Göloba plütonunun yası 20.87±0.31 My, bunu kesen kuvarsmonzonitporfir damarının yası 19.69±0.25 My ve Saroluk Plütonunun yası ise 21.18±0.40- 21.51±0.37 milyon yıl olarak tespit edilmistir. Göloba plütonu granit, Saroluk plütonu ise kuvarsmonzodiyorit karakterli olup orta-iri tanelidirler. Ana mineral olarak ortoklas, plajiyoklas (Göloba:An13-37 Ab60-85 Or1-3; Saroluk: An23-42 Ab51-75 Or1-4), kuvars, biyotit ve amfibol, tali mineralleri olarak da apatit, zirkon ve sfen?den olusmaktadırlar. Hornblend minerali için hesaplanan kristalizasyon basınç ve sıcaklık ortalama degerleri, Göloba Plütonu için 0,1-0,9 kbar 800oC iken Saroluk Plütonu için 0,2-1,0 kbar ve 680oC dir. Erken Miyosen yaslı Göloba plütonunun yerlesim derinligi 0.37-3.33 km, Saroluk plütonunun yerlesim derinligi ise 0.74-3.70 km arasındadır. Göloba plütonuna ait örneklerde SiO2 miktarı %66-77, K2O miktarı %4.0-5.6 ve Na2O miktarı % 3.0-4.0 arasında degismektedir. Bunu kesen kuvarsmonzonitporfir kayaçlarında da degerler yaklasık aynıdır. Buna ragmen Saroluk plütonundaki degerler daha düsük olup SiO2 miktarı %60-70, K2O miktarı %3.4-4.5 ve Na2O miktarı % 2.2-3.8 arasındadır. Her iki plütonda metalümin, yüksek potasyumlu ve kalk-alkalen olup çarpısma sonrası olusmuslardır. I-tipi volkanik yay granitleri özelligi gösterirler. Göloba ve Saroluk plütonik kayaçları büyük iyon yarıçaplı litofil elementler (BIYE; Sr, K, Rb ve Ba), Th ve Ce degerleri bakımından zenginlesme, bazı yüksek çekim alanlı element (YÇAE; Y ve Ti), Nb ve Ta içerikleri bakımından fakirlesme göstermektedirler. Kondirite gore normallestirilmis nadir toprak element dagılımları konkav sekilli (ortalam LaN/LuN=11?25) olup, hafif negatif Eu anomalisi (Eu/Eu*=0.51?1.03) gösterirler. Göloba plütonunu ait örneklerde (La/Lu)N degerleri 13,06-34,10 arasında degisirken (La/Sm)N 5,17-14,55 ve (Gd/Lu)N 0,61-2,36 arasında degismektedir. Aynı sekilde Saroluk plütonunda da (La/Lu)N degerleri 11,37-18,82 arasında degisirken (La/Sm)N 3,23-5,80 ve (Gd/Lu)N 1,78-2,50 arasında degismektedir. Göloba Plütonu?nun ilksel 87Sr/86Sr izotop oranları 0.707284 ile 0.709259 arasında degisirken 143Nd/144Nd izotop oranları 0.512450-0.512503, ?Nd(i) degerleri -2.3 ile -6.1 arasında degismektedir. Saroluk plütonunda ise ilksel 87Sr/86Sr izotop oranları 0.707258-0.708274, 143Nd/144Nd izotop oranları 0.512473-0.512536, ?Nd(i) degerleri -1.7 ile -3.0 arasında degismektedir. Bu izotop degerleri Plütonların zenginlesmis litosferik mantoya dogru yönseme gösterdiklerini ifade etmektedir. Her iki plütonda da fraksiyonel kristallenme etkili olmus olup plajiyoklas, biyotit ve amfibol fraksiyonlasmada etkin olmuslardır. Asimilasyon fraksiyonel kristallenme etkisine ise rastlanmamıstır. Ayrıca kabuksal kirlenmeye de rastlanılmıstır. Her iki plütonda da karısım mevcut olup arazi, petrografik ve jeokimyasal verilere göre Göloba plütonunda magma mingling ve mixing, Saroluk plütonunda ise magma mixing seklinde tespit edilmistir. Plütonları olusturan magma hem metazomatik mantodan hem de orta-alt kabuktan türeyen hibrid magmadır. Kabugun etkisi %40 dolayında olup metabazik ve amfibolitlerin kısmi ergimesinden türemistir. Kuzey Neotetis?in Sakarya kıtasının altına dalmasıyla baslayan ve daha sonra Torid-Anatoridlerin Sakarya kıtasıyla devam eden tektonik faaliyetler hem metazomatik mantoda hem de kıta içinde bölümsel ergime ile magma olusumuna neden olmustur. Astonesferik mantonun yükselimi ve açılma rejiminin gelisimi ile birlikte Plütonların olusumu gerçeklesmistir.