Bir cumhuriyet dönemi endüstri yapısı / yerleşkesinin dönüşümü: Sümerbank merinos yünlü dokuma fabrikası örneği

Abstract

Endüstri Devrimi ile başlayan sanayileşme hareketleri Osmanlı Devleti‟nde 19. yüzyılda hissedilmeye başlamıştır. Sanayileşme hareketleri Osmanlı topraklarının her yerinde aynı gelişimi gösterememiş, genelde başkent İstanbul ve yakın çevresinde gelişmiştir. Eskiden küçük atölyelerde ve şehrin farklı bölgelerine dağılmış şekilde gerçekleşen üretim, makinelerin içinde bulunduğu ve üretimin seri bir şekilde gerçekleştiği yeni mekanlara ihtiyaç duymuş; bu da yeni mimari tip olan sanayi yapılarının doğmasına sebep olmuştur. Bu süreçte özel teşebbüs ya dadevlet eliyle çok sayıda kurulan sanayi yapılarının teknik ekipmanı ve teknik elemanı genellikle teknolojinin getirildiği ülkeden sağlanmıştır. Geç Osmanlı‟da başlayan sanayileşme Erken CumhuriyetDönemi‟nde de sürdürülmüştür. Öncelikle özel teşebbüslerlekurulan sanayi tesisleri süreç içinde devletin kurduğu kurumlar tarafından kurulmaya başlanmıştır. Bu kuruluşlardan biri olan Sümerbank tarafından kurulan Bursa Merinos Yünlü Dokuma Fabrikası, Erken Cumhuriyet Dönemi‟nin sosyolojik, ideolojik, toplumsal modernleşmesinin yoluna açan sanayi yapılarındandır. Bu çalışmada, Sümerbank bünyesinde kurulan Bursa Merinos Yerleşkesi‟nin tarihsel süreç içinde geçirdiği gelişim/değişim incelenerek 2000‟lerin başında geçirdiği özelleştirme sürecinden sonraki dönüşümü koruma bağlamında irdelenmiştir.Anahtar Kelimeler:Sümerbank, Merinos Fabrikası, endüstri yapısı, kentsel dönüşüm, yeniden işlevlendirme.

The industrialization movement that began with the Industrial Revolution started to be felt in the Ottoman Empire in the 19th century. These industrialization efforts did not show the same progress throughout all Ottoman territories, usually developing in the capital, Istanbul, and its surrounding areas. Production, which previously took place in small workshops scattered across different parts of the city, required new spaces where machines were present and production occurred in a serialized manner; this led to the emergence of a new architectural type: industrial buildings. During this process, the technical equipment and personnel for the numerous industrial buildings established either by private enterprises or the state were often sourced from the countries from which technology was brought. The industrialization that began in the late Ottoman period continuedinto the Republican Era. Industrial facilities initially established by private enterprises began to be set up by institutions established by the state over time. One of these establishments, the Bursa Merinos Wool Weaving Factory founded by Sümerbank, isamong the industrial buildings that paved the way for the sociological, ideological, and societal modernization of the Early Republican period. This study examines the development/change of the Bursa Merinos Campus, established within Sümerbank, over itshistorical process and addresses its transformation in the context of preservation following the privatization process in the early 2000s.Keywords:Sümerbank, Merinos Factory, Industrial building, urban transformation, reuse.