Kadı Abdısetdar Cenknâmesi üzerine bir inceleme

Abstract

Bu makale, 19. yüzyılda Türkmenistan bölgesinde yaşayan Teke, Yomut, Göklen gibi Türkmen boylarıyla Horasan bölgesindeki Kızılbaş Kaçar Türkleri arasındaki savaşları anlatan Kadı Abdısettar Cenknâmesi’nin içerik, şekil, üslup ve yapı açısından incelenmesinden oluşmaktadır. Türklerdeki cenknâme türünün sınırlarını genişleten bu anlatı, tarihteki olayların destani eserlere yansıma şekillerini göstermesi açısından oldukça önemlidir. Kadı Abdısetdar, Tekeler başta olmak üzere Sünni Türkmenlerin Kızılbaş Kaçar Türklerine karşı verdikleri “gaza”yı destani bir üslupla anlatmıştır. Türkmen boylarının “Kızılbaş” olarak nitelendirilen düşmana karşı birlik ve beraberliğini anlatan bu eserdeki teke tek mücadeleler, bahadırların kahramanlıkları ve savaş sahneleri, bu Cenknâme’nin destan geleneğiyle yakın ilişki içinde olduğunu göstermektedir.

This article consists of the content, shape, style and structure of Kadı Abdısetdar’s Cenknâme, which tells wars between Turkmen tribes as Teke, Yomut, Göklen that live in Turkmenistan in the nineteenth century and Kizilbash Kacar Turks who live in Khorassan region. This narrative expanding the boundaries of “cenknâme” genre in Turkish culture is very important as it vividly displays how the historical events reflect on the epic works. Kadi Abdısetdar describes Sunni Turkmen’s “gaza”, especially Teke Turkmens, against Kizilbash Kacar Turks in an epic manner. One to one battle, heroism of the heroes and battle scenes in this narrative signifying the unity of Turkmen tribes which fight against enemy called Kizilbash show that this “Cenknâme” is in close relationship with epic tradition.