Kırım Tatar Atasözlerinin toplum hayatının işleyiş kurallarını öğretme ve hatırlatma işlevi

Abstract

Toplum hayatının belli bir uyum ve düzen içerisinde sürdürülebilmesi, ortak duygu ve düşüncenin yanı sıra, o toplumu oluşturan bireylerin benimsemek ve uymak zorunda oldukları değerler ve normlar sistemine bağlıdır. Bireyler arasındaki güven ve uyumun temelini oluşturan değerler ve normlar sisteminin zayıflaması ya da çözülmesi, toplum hayatının işleyişini bozarak karmaşaya neden olur. Bundan dolayı, değerler ve normlar sisteminin bireye öğretilmesi, zamana ve olaylara bağlı bir şekilde sık sık hatırlatılması gerekmektedir. Toplum hayatının işleyiş kurallarının öğretilmesi ve hatırlatılması söz konusu olduğunda mit, masal, efsane, kıssa gibi geleneksel anlatıların yanı sıra, atasözlerinin de öne çıktığı görülmektedir. Birey ve toplumun kendisine, neleri yapmalı, neleri yapmamalıyız? ,neye göre hareket etmeliyiz? , adil bir davranışın yolu nedir? gibi soruları sorduğu dönemlerde, atasözleri de doğrudan devreye girmektedir. Makalede, Kırım Tatar atasözlerinin toplum hayatının işleyiş kurallarını öğretme ve hatırlatma işlevi üzerinde, örnek metinler eşliğinde durularak, bu işlevini daha çok hangi kuralları öne çıkararak ne şekilde yerine getirdiği sorgulanmıştır. Bu sorgulama sonucunda, Kırım Tatar atasözlerinin değerler ve normlar sisteminin öğretilmesi ve hatırlatılması aşamasında önemli bir görevi yerine getirdiği/getirmekte olduğu görülmüştür. Kırım Tatar atasözlerinin bu görevi yerine getirirken aileye bağlılık, insan, millet ve vatan sevgisi, ahlak, iyiyi ve kötüyü bilme, dürüstlük, çalışkanlık, adalet, yiğitlik, ar-hayâ, kanaatkârlık, cömertlik, dostluk, yardım severlik, birlik, dayanışma, sabır, zulümden kaçınma, akıllı, bilgili ve eğitimli olma gibi temaları daha fazla öne çıkardığı gözlemlenmiştir. Böylesi önemli bir işleve sahip olan atasözleri, Kırım Tatarlarının geleneksel dünya görüşü hakkında da önemli ipuçları sunmaktadır.