Mehmed Bahâeddin’in Hayyam’dan serbest tarzda yaptığı manzum rubai çevirileri

Abstract

Bu çalışmada Mehmed Bahâeddin’in Ömer Hayyam’dan manzum olarak yaptığı rubai çevirileri üzerinde durulmuştur. Türk edebiyatında Hayyam rubailerinin ilk çevirileri 19. asrın sonlarından itibaren başlamış, sonraki yıllarda bunların sayısı gittikçe artmıştır. Muallim Feyzî’nin 1885’te yaptığı çeviriyi Abdullah Cevdet ve Hüseyin Dâniş gibi isimlerin çevirileri izlemiştir ve bu ilk çalışmalar mensurdur. Hayyam rubailerinin ilk manzum çevirisi Hüseyin Rifat’e (1926) aittir. Onu Mehmed Bahâeddin izlemiştir. Bahâ’nın Hurde-i Eş’âr (1927) adlı şiir kitabında bulunan 31 rubai tercümesi, Türk edebiyatında manzum olarak yapılan ikinci tercümedir. Bahâ, Hayyam rubailerinden bir seçme yapmış ve bunları “mealen, nazmen ve gelişigüzel” tercüme etmiştir. Şair bu rubaileri muhtemelen Hüseyin Dâniş ve Rıza Tevfik tarafından 1922 yılında neşredilen Rubâiyyât-ı Ömer Hayyâm adlı eserden seçmiştir. Bahâ’nın çevirilerde rubai vezinleri yerine klasik aruz kalıplarını kullandığı görülür. Ayrıca şair çevirilerin bir kısmında nazım şeklinde de değişiklik yapmıştır. Çalışmada önce Türk edebiyatında Hayyam tercümeleri hakkında bilgi verilecek, ardından Bahâ’nın yaptığı tercümeler üzerinde durulacak ve 31 rubai tercümesinin metni verilecektirIn this paper, Mehmed Bahaeddin’s poetic rubaiyat translations from Omar Khayyam have been discussed. The early translations of Khayyam’s rubaiyat began to appear in the Turkish literature towards the late 19th century, and the number of translations had gradually increased in the later years. The translation by Muallim Feyzi in 1885 was followed by the translations carried out by other literary figures such as Abdullah Cevdet, and Hüseyin Daniş. These early works were written in prose. The first poetic translation of Khayyam’s rubaiyat was undertaken by Hüseyin Rifat (1926) followed by Mehmed Bahaeddin. In other words, 31 rubaiyat translations contained in the poetry book titled Hurde-i Eş’ar (1927) by Bahaeddin were regarded as the second poetic rubaiyat translation in the Turkish literature. Bahaeddin had compiled some of Khayyam’s rubaiyat and translated them in terms of meaning in a poetic and free style. The poet had probably selected these rubaiyat from the work titled Rubaiyyat-ı Ömer Hayyam, published by Hüseyin Daniş and Rıza Tevfik in 1922. It appeared that Bahaeddin had rather used classical aruz prosody instead of ruba’i meters. In addition, the poet had also made some changes in terms of the style of verse in certain parts of the translations. In this study, information on the translations from Khayyam’s works in the Turkish literature will be provided, and then, the translations made by Bahaeddin will be discussed. Finally, the full text of 31 rubaiyat translations will be provided.