Bir mikotoksin türü olan hormonal etkili zearalenon'un incelenmesi

Abstract

Mikotoksinler gıdalarda yaygın olarak bulunan, canlı sağlığı üzerine olumsuz etkilerin yanı sıra büyük ekonomik kayıplara sebep olan ikincil metabolitlerdir. Sıklıkla karşılaşılması özellikle halk ve hayvan sağlığı endişesi doğurmaktadır. Bu nedenle birçok ülkede bulunmaları gereken üst limit değerleri belirlenmiştir. Moleküler yapıları ve toksisiteleri farklı olan birçok mikotoksin vardır. Bu mikotoksinlerden bir tanesi olan zearalenon; Fusarium ailesine bağlı farklı mantar türlerinden sentezlenmektedir. Başlıca mısır, buğday, arpa, yulaf, sorgum, çavdar, pirinç gibi ürünlerde kontaminasyon oluşturmaktadır. En önemli özelliği ise hormonal etkili bir mikotoksin olmasıdır. Özellikle17-β estradiol ile yarışarak östrojen reseptörüne bağlanır ve bunun sonucunda hiperöstrojenik semptomlar oluşturur. Bu nedenle östrojen etkili mikotoksin olarak da isimlendirilmektedir. Hayvan türleri arasında zearalenona karşı duyarlılık farklılık göstermektedir. Lipofilik özelliği ile maruziyet sonrası hızlı emilim göstermesi toksisite tablosunun da hızlı şekillenmesine yol açmaktadır. Ayrıca kendisi haricînde 5 farklı metaboliti mevcuttur. Metabolitlerinin de toksik özellik göstermesi oldukça farklı toksisite tablolarının şekillenmesine neden olmaktadır. Özellikle son yıllarda sucul ekosistemin küfler ve toksinlerle kontamine olması bulaşma konusunda büyük riske sebep olmuştur. İnsan ve hayvan tüketimine sunulan ürünlerde mikotoksin varlığının araştırılması, limit değerlere yakınlık gibi birçok farklı konu günümüzde hâlâ araştırılmaktadır. Mikotoksinler arasında en düşük araştırma payı diğerlerinin aksine zearalenona aittir. Hormon etkili olmasının yanı sıra bu amaçla farklı alanlarda (yasaklı olmasına rağmen) kullanımının olması, zearalenon hakkında daha büyük çaplı araştırmalar yapılması ihtiyacını artırmıştır. Mikotoksinlere ve özellikle de zearalenona gerekli önemin verilmesine destek olmak amacıyla bu derleme hazırlanmıştır.