Ömer Nesefî’nin (Öl. 537/1142) Et-Teysîr Fî ʿilmi’t-Tefsîr adlı eserinde kıraat olgusu

Abstract

Bu makalede, Ömer Nesefî’nin (öl. 537/1142) et-Teysîr fî ʿilmi’t-tefsîr adlı eseri, kıraatlere yaklaşımı açısından incelenmiştir. Çalışmada öncelikle müellifin kıraatle ilgili kullandığı kavramlar tespit edilmeye; ardından bu kavramlar çerçevesinde yapılan tasnif, tenkit ve tercih süreçleri analiz edilerek müellifin kıraat anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Nesefî’nin tefsirinde kıraat farklılıklarının bulunduğu büyük ölçüde kullanıldığı, bu kıraatlere dair değerlendirme ve tercihlerde bulunulduğu görülmektedir. Müellifin kıraat tasnifinde “mütevâtir” ve “sahih” gibi terimleri kullanmadığı; bunun yerine “zâhir”, “meşhur” ve “fâşiye” gibi kavramlara yer verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca müellif, “onlu kıraat” sistemine hiç değinmemiş, “sebʿa” terimini ise yalnızca sınırlı sayıda kullanmıştır. Genellikle yedi kıraatle yetinmekle birlikte, anlam katkısı sağlayan şâz kıraatleri de aktarmış ve bunları ayrıntılı biçimde tevcih etmiştir. Müellifin bu yaklaşımının, yaşadığı dönem ve yetiştiği ilmî çevreden kaynaklandığı söylenebilir. Onun kıraatler ile ilgili değerlendirmelerinin belirlenmesi, kıraat ile tefsir arasındaki ilişki açısından önemli bir katkı olacaktır.

This study examines Omer Nesefî’s (d. 537/1142) Qur’anic commentary al-Taysîr fī ʿIlm al-Tafsîr, focusing on his approach to variant Qur’anic readings (qiraat). The analysis begins by identifying the terminology employed by the author in reference to qiraat, followed by an exploration of how he classifies, critiques, and prefers certain readings. It is observed that Nesefī makes substantial use of qiraat differences in his exegesis and offers evaluative comments and preferences regarding these variants. Notably, he does not employ traditional classification terms such as mutawâtir or sahîh; instead, he uses expressions like zâhir, mashhûr, and fâshiya. Furthermore, he makes no mention of the canonical “ten readings” (al-qiraat al-ʿashr), and only occasionally refers to the “seven readings” (al-sabʿa). While he generally limits himself to the seven canonical readings, he also transmits and extensively justifies certain anomalous (shâdh) readings that contribute meaningfully to interpretation. It is evident that his approach was shaped by the intellectual context of his time and environment. Nesefî’s evaluative stance on qiraat constitutes a significant contribution to the field of Qur’anic readings.