Harem mi Haram mı? Kadınların Mekânsal Özgürlüğünün Kıskaçları

Abstract

Bu çalışmanın amacı cinsiyete dayalı mekânsal sınırları inşa eden çok boyutlu bileşenlerin kesişimselliğini anlamaktır. Çalışmada toplum ile mekân ve beden kesişimselliği, Balıkesir kentinde kadınlara özel bir kafe örneğinde incelenmiştir. Çalışma kapsamında kafenin ilk işletmecisi (K1), kafenin açılışında ona yardımcı olan kadın arkadaşı (K2) ve kafeyi kadınlara özel kına gecesi organizasyon faaliyetlerine yönelik bir işletmeye dönüştüren şimdiki işletmecisi (K3) olmak üzere 3 kişi ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Görüşme, görüşülen kişilerin bilgisi dâhilinde ses kaydına kaydedildi, daha sonra yazıya geçirilerek analiz edilmiştir. Kadınlara özel kafe kadınlar için kamusal mekân kullanımını teşvik amaçlı bir girişim gibi başlasa da söz konusu mekân ayrımı başlı başına kadın kimliğinin mahrem inşasını sürdüren bir pratiktir. Bununla beraber böylesi bir ayrımla kadınları kamusal mekânda bulunmaya teşvik eden bu girişimin bile ataerkil engellerle karşılaşması, kadın bedenin özgürlüğünün adeta bir yengecin kıskacındaymışçasına tutulduğunu göstermektedir. Kentsel mekânda kadın ve erkekleri ayrı tutmaya yönelik bu girişimler kadın bedeninin mahrem inşasını sürdüren dahası güçlendirerek yeniden üreten ideolojik inşalardır. Fakat kentsel mekân, kenti kullanan bireylerin eylemlerinden bağımsız değildir. Bu çalışma örneğinde de kentliler kadınlara özel kafe kullanımını tercih etmeyerek, kent kimliğinin muhafazakâr oluşumunu reddetmişlerdir.