Harem mi haram mı? Kadınların mekânsal özgürlüğünün kıskaçları

Abstract

Bu çalışmanın amacı cinsiyete dayalı mekânsal sınırları inşa eden çok boyutlu bileşenlerin kesişimselliğini anlamaktır. Çalışmada toplum ile mekân ve beden kesişimselliği, Balıkesir kentinde kadınlara özel bir kafe örneğinde incelenmiştir. Çalışma kapsamında kafenin ilk işletmecisi (K1), kafenin açılışında ona yardımcı olan kadın arkadaşı (K2) ve kafeyi kadınlara özel kına gecesi organizasyon faaliyetlerine yönelik bir işletmeye dönüştüren şimdiki işletmecisi (K3) olmak üzere 3 kişi ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Görüşme, görüşülen kişilerin bilgisi dâhilinde ses kaydına kaydedildi, daha sonra yazıya geçirilerek analiz edilmiştir. Kadınlara özel kafe kadınlar için kamusal mekân kullanımını teşvik amaçlı bir girişim gibi başlasa da söz konusu mekân ayrımı başlı başına kadın kimliğinin mahrem inşasını sürdüren bir pratiktir. Bununla beraber böylesi bir ayrımla kadınları kamusal mekânda bulunmaya teşvik eden bu girişimin bile ataerkil engellerle karşılaşması, kadın bedenin özgürlüğünün adeta bir yengecin kıskacındaymışçasına tutulduğunu göstermektedir. Kentsel mekânda kadın ve erkekleri ayrı tutmaya yönelik bu girişimler kadın bedeninin mahrem inşasını sürdüren dahası güçlendirerek yeniden üreten ideolojik inşalardır. Fakat kentsel mekân, kenti kullanan bireylerin eylemlerinden bağımsız değildir. Bu çalışma örneğinde de kentliler kadınlara özel kafe kullanımını tercih etmeyerek, kent kimliğinin muhafazakâr oluşumunu reddetmişlerdir.This study aims to understand the intersectionality of multidimensional components that construct gender-based spatial boundaries. In this study, the intersectionality of society, body, space and time is examined in the example of one women-only cafe in Balıkesir. The study is a qualitative study and focus group discussion, based on a semi-structured interview form, was conducted. Focus group discussion conducted by researcher/author with three women who the first owner of the Cafe (W1), her female friend who helped her during the opening process of the cafe (W2), and the current owner who turned the cafe into a business for henna night organizations (W3). The interview was audiorecorded, then transcribed, and analyzed with critical discourse analysis. The Café is a cafe special for women. W1 claimed that she aimed to encourage the use of public spaces for women with this cafe. Even this attempt, which encourages women to be in the public space with such a distinction, encountered male barriers. These experiences show that the freedom of the female body is almost under the grip like crab clamps. But the spatial arrangements aimed at keeping men and women separately in the public sphere are an ideological production that maintains the intimate construction of the female body and further reproduces it by strengthening. However urban space is not independent of the actions of individuals that use the city. In the example of this study, the citizens of the city did not prefer the use of women-only cafe and rejected the conservative formation of urban identity.