Ağız Araştırmalarında Göç Olgusuna Tematik Bir Yaklaşım

Abstract

Bu çalışmada; Türkiye Türkçesi ağızlarının oluşum sürecinde ve bugünkü güncel yapısında belirleyici olan göç olgusunun ağız araştırmalarına ait kavramlara yansıması üzerinde durulmuştur. Türkiye Türkçesi ağızlarının bugünkü durumuna bakıldığında, oluşma süreçleri tamamlanmış, pek çok monografik incelemeye konu olmuş yerli ağızlar yanında; göçmen ağızları, ağız adacıkları ve kentleşmenin getirdiği ağız değişimleri de görülmektedir. Oğuzların Anadolu’ya gelişi ve yurt tutması Türkiye Türkçesi ağızlarının oluşmasında belirleyici tarihî gerçekliktir, ardından gelen süreçler yerli ağızların şekillenmesinde daha sonra göçmen ağızlarının veya ağız adacıklarının oluşmasında etkili olmuştur. Günümüzde ağızların standart konuşma dili içinde yer bulması yaşanan iç göçlerin bir sonucudur. Birbirini izleyen bu kronolojik süreçlerde göç olgusunun hep ön plana çıktığı görülmektedir. Ağız çalışmalarında göç olgusunun ürettiği terminolojiye ve çalışma alanına dikkat çekmeyi amaçlayan bu çalışmada, ağızlar ile ilgili teorik veya inceleme niteliği taşıyan çalışmalardan yararlanılmıştır. Özellikle ağız çalışmalarıyla ilgili güncel alanlar olan göçmen ağızları, ağız adacıkları, kentlileşme sürecindeki konuşma dili içerisinde yaşayan “lekt”ler ve bu alanlardaki öncü kabul edilebilecek çalışmalar da bu makalede konu edilmiş, sonuç bölümünde ise güncel ağız çalışmalarının istikameti konusunda görüşler ortaya konmuştur.