Orta Asya’da Rusya ve İngiltere

Abstract

Türkistan’in işgali Rusya için yalnızca ekonomik açıdan değil aynı zamanda jeopolitik açıdan da çok fazla değere sahipti. Rus birlikleri 20 yıl boyunca (1864-1885) aktif bir şekilde Türkistan’ın derinliklerine ilerledi ve bu hareket iki aşamadan oluştu; Öncelikle 1860’lı yılların sonunda Sır Derya’nın üst kısmında Orenburg ve Batı Sibirya hatları birleştirildi, ikinci olarak ise Hazar Ötesi’nin işgali savaşların doruk noktasını oluşturdu. Rusya ve İngiltere olmak üzere iki gücün çıkarları işte bu noktada çatıştı. XIX. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere ile Rusya arasında Türkistan topraklarının mülkiyetine ilişkin rekabet daha da gerginleşince Rus tarih yazımında her iki devletin Türkistan’daki sömürgeci hedefleri ve konumlarını karşılaştırmak ve Rusların Türkistan işgalini haklı göstermek maksadıyla eserler ortaya çıkmaya başladı. Bunların en önemlilerinden biri de 1875 senesinde Mihail Afrikanoviç Terentyev tarafından kaleme alınan Orta Asya’da Rusya ve İngiltere isimli eserdi. 1867 senesinin Eylül ayında Türkistan Genel Valisi’nin emriyle Aulie-Ata Uyezdi yöneticisinin başyardımcılığına tayin edilen Terentyev, 1869 senesinde Zerefşan Okrugu yöneticisine bağlı özel yetkili memur oldu. 1870 senesinde Hocent Uyezdi, 1871 yılının Mart ayında ise Çimkent Uyezd yöneticisinin başyardımcısı oldu. Terentyev’in Türkistan Genel Valiliği’nde hizmete başlaması bölgenin tarihi, yerli halkın yaşamı ve kültürünü tanıma fırsatı yakalamasına vesile oldu. Özellikle bu materyaller ve Genel Vali ile Hanlıkların yöneticileri arasındaki diplomatik yazışmalar bu çalışmasının temelini oluşturdu.