Türkiye’de şehirleşme deneyimleri: Sosyo-mekânsal görünümler

Abstract

Şehirlerin çoğalması veya yatay yönde gelişimi süreci olarak tanımlanabilecek olan şehirleşme konusunda farklı çalışmalar yapılmıştır. Coğrafyacılar özellikle ülke boyutunda veya dönemsel olarak şehirleşmeyi çalışmışlardır. Bu çalışma daha çok dönemlerin adlandırması üzerinde durmaktadır. Bu yapılırken şehirleşmenin sosyo-mekânsal dimamikleri dikkate allınmaktadır. Çalışmada alanyazın yöntemi kullanılmıştır. Türkiye’de daha çok üç dönem halinde ele alınan çalışmalarda, ulus devletin şehirleşmesi, emeğin şehirleşmesi ve sermayenin şehirleşmesi adlandırması yapılmaktadır. Bu çalışmada her dönemde ortaya çıkan mekânsal özellikler dolayısıyla ilave adlandırmalar da yapılmaktadır. İlk dönem Ankara’nın şehirleşmesi ve anıt meydanlı şehirleşme olarak da adlandırılabilir. Bunu emeğin şehirleşmesi dönemi takip etmektedir. Şehirlileşmenin yaşanmadığı bu dönem dolmuşlu, işportalı, gecekondulu ve apartmanlı şehirleşme dönem olmuştur. Son dönemde şehirleşmenin sosyo-mekânsal özellikleri artmaktadır. Bu dönemde çok sayıda adlandırma yapılabilmektedir. Küresel şehirleşmenin veya sermayenin şehirleştiği bu dönemi değişik şekillerde, kapalı toplumlaşma, soylulaşma, kırsal soylulaşma (büyük şehirlerden kaçış, kırsal şehirleşme), yeni yoksulluk, yeni zenginlik, bütün şehirleşme, yeni bölgeselleşme, kültürel şehirleşme ve mülteci şehirleşmesi dönemi olarak adlandırmak mümkündür.

Different studies have been carried out on urbanization, which can be defined as the process of proliferation or horizontal development of cities. Geographers have studied urbanization especially at the country level or periodically. This study focuses mostly on the naming of periods. While doing this, the socio-spatial dynamics of urbanization are taken into account. The literature method was used in the study. In studies that are mostly handled in three periods in Turkey, the urbanization of the nation-state, the urbanization of labor and the urbanization of capital are named. In this study, additional denominations are made due to the spatial characteristics that emerge in each period. The first period can also be called the urbanization of Ankara and the urbanization with monumental squares. This is followed by the period of urbanization of labor. This period, in which urbanizm did not occur, was a period of urbanization with minibus, hawker shops, shanty houses and apartments. Recently, the socio-spatial characteristics of urbanization have been increasing. Many names can be made during this period. It is possible to call this period of global urbanization or capital urbanization, in different ways, as geted socialization, gentrification, rural gentrification (escape from big cities, rural urbanization), new poverty, new wealth, whole urbanization, new regionalization, cultural urbanization and refugee urbanization.