Kent araştırmalarında sosyolojik bir kavram olarak yeniden ölçeklenme: İstanbul kent-bölgesinin oluşumu ve Balıkesir’e etkisi

Abstract

Ulus devletler, 1980 sonrası sermaye birikiminde avantajlı yeni mekânlar oluşturarak, küresel dinamiklerin merkezinde yer alan kentleri ve kent-bölgeleri birikim için öne çıkararak yeniden ölçeklenme sürecinin katalizörü hâline gelmiştir. Bu süreçte kentsel müdahaleler yoğunlaşırken bölgede eşitsiz gelişim ortaya çıkmıştır. Eşitsiz gelişimin ve beraberinde mekânsal patlamaların yaşandığı kent-bölgelerde bölge ayrıcalığının ve rekabet potansiyelinin korunması için mekânsal bir iş bölümü yaratılır. Yeni iş bölümünde kentlerin işlevleri farklılaşmaya başlar. Küresel ve yerel dinamikler birlikte hareket eder. Böylece yeni ölçeklenmeler yaratılır. Bu bağlamda Türkiye’deki kentlerin de küresel ve bölgesel ölçekli değişimlerden etkilendiği görülmektedir. Eleştirel kent teorisini odağına alan bu çalışma, Türkiye’deki kent-bölge oluşumunu, mekânsal strateji değişikliğini yeniden ölçeklenme bağlamında ele almaktadır. Türkiye’nin ekonomik belirleyiciliği olan İstanbul kent-bölgesinin oluşum süreci, Balıkesir’in bölgeye dâhil olması ve yeniden ölçeklenmesi analiz edilmektedir. Karma yöntemin kullanıldığı bu araştırmada, nicel ve nitel verilerden yararlanılarak yeniden ölçeklenme süreci çok yönlü bir şekilde irdelenmiştir. Nicel veri kapsamında istatistikî betimsel analizden ve ikincil veri kaynaklarından yararlanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında Balıkesir’in değişimine tanık, değişiminde etkin olan 33 aktörle mülakat yapılmıştır. Mülakat verileri deşifre edildikten sonra MAXQDA programında temalara ayrılarak kodlanmış, analiz edilmiştir. Toplanan veriler neticesinde Balıkesir’in yeniden ölçeklenmesinde İstanbul kent-bölgesinin, merkezî yönetimin aldığı üst ölçekli kararların, yerel düzeydeki kentsel müdahalelerin etkisi olduğu görülmüştür. Balıkesir’e özgü dinamiklerin ise kentin rekabet ve ittifak potansiyelini dönüştürdüğü, kent içi rekabetin yüksek olması nedeniyle kentin atılım gösteremediği gözlemlenmiştir.