Konut tüketimindeki dönüşümün mekânsal ayrışmaya etkisi: Balıkesir örneğinde kapalı konut yerleşimlerine ilişkin sosyolojik bir analiz

Abstract

Neoliberal kentleşme, kent mekânlarını dönüştürerek yeni sermaye birikimi oluşturmanın farklı yollarına kapı açmaktadır. Gayrimenkul sektörünün etkin olduğu neoliberal kentleşme sürecinde mekânsal ve toplumsal ayrışma önceki dönemlere göre daha fazla belirginleşmektedir. Mekânsal ayrışmanın şekillendiği alanlardan birisi kapalı yerleşimlerdir. Türkiye’de 1980 sonrasında görülmeye başlanan kapalı yerleşimler, her kentte farklı zaman dilimlerinde filizlenmesine karşın kendilerine özgü bir biçimi sunarak araştırılmaya değer olmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada mekânsal, kentsel, toplumsal dönüşümün önemli göstergelerden biri olan kapalı yerleşimler, eleştirel kent teorisi perspektifinden Balıkesir örneğinde analiz edilmektedir. Balıkesir’deki kapalı yerleşimlerin neoliberal kentleşme bağlamında ilk defa analiz edileceği bu çalışmada bütüncül tek durum deseni üzerinden konut projeleri ele alınmaktadır. Doküman, arşiv kayıtları, fiziksel yapılar, gözlem aracılığıyla veriler toplanmış; elde edilen veriler MAXQDA programında analiz edilmiştir. Böylelikle kentin sermaye birikiminin yeni biçimi, konut projelerinin pazarlanma biçimi ve tüketim pratiklerinin değişimi sorgulanmış; Balıkesir’de yaratıcı yıkımın ve üretimin seyri çözümlenmiştir. Veriler doğrultusunda kapalı yerleşim projelerinin modern, güvenli, doğa içinde yaşam, prestijli, yatırım fırsatı olmak üzere beş farklı tema kapsamında öne çıkarıldığı görülmüştür. Balıkesir’deki kapalı yerleşimlerin kentin yeniden üretimi sürecini temsil ettiği; kapalı konut proje alanlarında alt kentleşmenin ve yeşil mutenalaştırmanın temelinde sosyo-mekânsal ayrışmanın yaşandığı gözlemlenmiştir.