Balıkesir'de Aile Ve Doğal Afetler: Farkındalık, Hazırlık, Güven Ve Sosyal Sermaye Açılarından Sosyolojik Bir İnceleme

Abstract

Çağdaş afet araştırmalarının ana temalarından birisi olarak öne çıkan afete dirençli toplum ve hazırbulunuşluk bağlamında Türk toplumunun algı, tutum ve davranışları bugün nasıl bir görünüm sergilemektedir? 20 yıl öncesine göre önemli bir dönüşüm gözlendiği söylenebilir mi? Proje ekibi, bu genel araştırma sorusunu mevcut sınırlılıklar dâhilinde araştırılabilir bir formata dönüştürülmek için doğal afet riskleri açısından öne çıkan illerden birisini (Balıkesir) seçmek ve araştırmayı o il bağlamında ama bütünselliği içinde tasarlamak stratejisini benimsemiştir. Buna göre ana araştırma sorusu fiilen şu forma dönüştürülmüştür: Balıkesir?de il/ilçe yerel topluluklarının afet hazırbulunuşluğu bakımından algı, tutum ve davranışları hangi karakteristik özellikleri göstermektedir? Konuya ilişkin bütünsel bir bilgi ve anlayış geliştirmek maksadıyla yöntemsel çoğulculuk anlayışıyla tasarlanan bu araştırma öncelikle mevcut verilerden yararlanarak Türkiye?de ve Balıkesir?de bir doğal afet profili çıkarmaktadır. İkinci olarak, Balıkesirli hanehalklarının doğal afet farkındalık ve hazırbulunuşluğu, sosyal sermayeyle ilişkisi beraberinde nicel bir araştırma modeliyle incelenmektedir. Son olarak aynı mesele Balıkesirli yerel yönetim aktörlerinin (muhtarlıklar, belediyeler, Valilik/AFAD) perspektifleri çerçevesinde nitel araştırma yöntemlerinin veri toplama teknikleri kullanılarak incelenmektedir. Nicel araştırma bağlamında veri toplama aracı olarak, 1139 hanehalkından oluşan örneklem çerçevesinde, 4?lü likert ölçeği formatında toplam 53 sorudan oluşan bir anket kullanılmıştır. Nitel araştırma bağlamında ise, 65 yerel yöneticiyi kapsayan bir amaçlı örneklem çerçevesinde, 15 açık-uçlu sorudan oluşan yarı-yapılandırılmış mülakat formları kullanılmıştır. Araştırmanın ulaştığı ana sonuç ise şudur: yerel toplulukların doğal afetlere yönelik algı, tutum ve davranışları genel olarak afet-sonrası müdahale odaklı olmaya devam etmektedir. Afet riski ve kırılganlık analizleri yapılmamaktadır. Farkındalık eğitimlerinin hedef kitlesi öğrencilerle sınırlıdır. Yerel bilgi aktörleri planlama süreçlerine aktif olarak dâhil edilmediği için hazırbulunuşluk kavramı içselleştirilememektedir. Bununla beraber yerel toplulukların olası afetler sonrasında devlet kurum/kuruluşlarının müdahale kapasitesine ve toplumsal dayanışmaya inançları çok yüksektir. Afetlere hazırbulunuşluğu hedefleyen yerel/ulusal program ve projeler, aktarmacı bilgi ve yöntemlere dayanmak yerine yerel bilgi aktörleriyle ve tarihsel deneyimlerin yaratımı olan inanç ve değerlerle daha güçlü ilişkiler geliştirerek daha etkin sonuçlar alabilirler