Sultan, waqf and charity

Abstract

Though beneficial activities are witnessed in every region of the Islamic societies, it is obvious that those done by the sultans, the members of the ruling house and the administrative class, especially in terms of the significance of the afore-mentioned activities, have wider scope than the others. That those kinds of activities, when considered only the dimension of waqfs, have been realized with more than thirty-five thousand institutions has proved how much this type of understanding spread around the people. Those organizing the act of charity systematically have to be known as well as the causes that drive people in the Ottoman society to compete with other to be able to do favour for the others. In this study I have tried to put forward how those activities done for the good of the society are to be evaluated and what the fundamental uses of them are. In other words I have discussed the hopes of the beneficent for their goodness and the rewards they got. Shortly, I have argued out the basic causes of philanthropic activities and aims of the sultans, members of the dynasty and the military class.

İslam toplumlarında hayırseverlik girişimleri her bölgede görülmekle birlikte, özellikle yapılan faaliyetlerin önemi bakımından padişahların, hanedan üyelerinin ve yönetici zümrenin yapmış olduğu işlerin, diğerlerine göre daha kapsamlı ve büyük olduğu dikkati çekmektedir. Osmanlı devrinde hayırseverliğin sadece vakıflar boyutu göz önüne alındığında, bu tür faaliyetlerin otuzbeşbinden fazla kuruluşla karşımıza çıkmış olması, toplumdaki iyilik yapma anlayışının ne kadar yayıldığını ortaya koymaktadır. Osmanlı toplumunda insanlara faydalı eserler ortaya koyabilmek için kişileri birbirleriyle yarışmaya iten sebepler kadar, hayırseverliği sistemli bir şekilde yönlendirenlerin de bilinmesi gerekmektedir. Toplumun ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan hayır faaliyetlerinin nasıl yorumlanması gerektiği ve iyiliklerden beklenen temel faydaların neler olduğu bu çalışmada ortaya konacaktır. Bir anlamda burada hayırseverlerin yaptıkları iyilikler karşılığında beklentilerini ve bunların toplumda gördüğü faydalardan bahsedilecektir. Kısacası bu çalışma padişahlar, hanedan mensupları ve askerî sınıf mensuplarının sadaka veya vakıf kurmaya yönelik insansever/filantropik davranışlarının kökenlerini ve amaçlarını ele alacaktır.