TOPLUMSAL DEĞER VE NORMLARIN AKTARIMINDA LAYLALARIN İŞLEVİ

Abstract

Sözleri, müziği, bestesi ve icrası annelere özgü olan laylalar (ninniler) temelde;annelerin, bebeklerini sakinleştirmek ya da uyutmak amacıyla, belli bir ritim ve ahenklesöyledikleri manzumelerdir. Kendine has bir ezgi, konu ve şekil özelliklerine sahip olan bubeşik nağmelerine benzer olarak, Azerbaycan folklorunda okşamalar/nazlamalar,azizlemeler, beslemeler de bulunmaktadır. Ancak bu sözlü edebiyat ürünleri, bebeğe yakınolan diğer kadınlar -nineler, teyzeler- tarafından, bebek uyanıkken ve onu severkensöylenebildiği hâlde, laylalar, bebeğe en yakın kişi olan annenin terennümleridir. Bubağlamda, laylayı “layla” yapan, annenin sözleri, ezgisi ve performansıdır. Bebeğin duyduğuilk ritmik sözler olan laylalar, toplum hayatının belli bir düzen ve uyum içerisindesürdürülebilmesi için gerekli olan birtakım değer ve normları da bünyesindebarındırmaktadır. Dolayısıyla layla söyleyen kadın, bebeğini sakinleştirmek, gevşetmek veuykusunu getirmenin yanı sıra, bazı toplumsal değer ve normları da bebeğineaktarmaktadır. Diğer bir ifadeyle, dünyayı, çevresini ve toplumu annesinin ezgili sözleriylealgılamaya, tanımaya ve anlamlandırmaya başlayan bebek, ilk günden, benimsemek veuymak zorunda olduğu toplumsal değerleri ve normları duymakta, içselleştirmektedir.Makalede, Azerbaycan Türkleri laylalarının, toplumsal değer ve normları aktarma işleviüzerinde, örnek metinlerden hareketle, durulmuştur. İnceleme sonucunda, Azerbaycanlaylalarının; annenin bebeğine karşı sevgisi, onunla ilgili arzu ve isteklerinin yanı sıra,değerler ve normlar sisteminin öğretilmesi noktasında önemli bir işleve sahip olduğugörülmüştür. Aileye bağlılık, anne-baba sevgisi, anne-babaya saygı, ilgi, destek, yardım,hizmet, evlenip yuva kurma, çocuk sahibi olma, anne hakkı, yiğit, sabırlı, tok gözlü, ahlaklıolma gibi temaların laylalarda ön plana çıkarıldığı tespit edilmiştir.