Genç yetişkin bireylerde egzersiz öz-yeterliği ve davranışlarının algılanan stres üzerindeki etkisi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, genç yetişkin bireylerde egzersiz öz yeterliliği ile egzersiz davranışlarının algılanan stres üzerindeki etkisi incelemektir. Araştırma, Balıkesir ilinde düzenli egzersiz yapan 303 birey ile yürütülmüştür. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı araştırmada veriler Demografik Bilgi Formu, Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2, Egzersiz Öz Yeterlilik Ölçeği ve Algılanan Stres Ölçeği kullanılarak Google Form aracılığıyla toplanmıştır. Çarpıklıkbasıklık değerlerinin –2 ile +2 arasında bulunması, dağılımın normalliğini doğrulamıştır; bu nedenle analizlerde betimsel istatistikler, Bağımsız Örneklem t-testi, One Way ANOVA, Pearson Korelasyon ve Çoklu Doğrusal Regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırmanın sonuçları, cinsiyet ile egzersiz öz-yeterliği, içsel, içe atımla düzenleme ve güdülenmeme boyutlarında fark tespit edilmemiş. Ancak erkeklerin dışsal düzenleme puanlarının daha yüksek, kadınların ise algılanan stres düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Egzersiz yapma amacı ile dışsal düzenleme arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak, egzersiz öz yeterliliği, içsel düzenleme, içe atımla düzenleme, güdülenmeme ve algılanan stres ile egzersiz yapma amacı arasında anlamlı farklar saptanmıştır. Performans amaçlı egzersiz yapanların algılanan stres ve güdülenmeme puanları, sağlıklı yaşam amacıyla egzersiz yapanlardan daha yüksek bulunmuştur. Öte yandan, egzersiz öz yeterliliği, içsel düzenleme ve içe atımla düzenleme sağlıklı yaşam amacıyla egzersiz yapanlarda daha yüksek olduğu tespit ediliştir. Bireylerin öğrenim durumlarına göre egzersiz öz yeterliliği, içsel düzenleme, içe atımla düzenleme, güdülenmeme ve algılanan stres düzeylerinde anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Egzersiz öz yeterliliği açısından, ön lisans grubu daha düşük skorlar elde etmiştir. İçsel düzenleme de lisans grubu, içe atımla düzenleme de ise lisansüstü grupları diğerlerine göre daha yüksek puanlar almıştır. Güdülenmeme düzeyinde ise, lisans grubunun skoru diğerlerinden düşük bulunmuştur. Algılanan stres açısından ise, lisans öğrencileri daha düşük stres seviyelerine sahiptir. Dışsal düzenleme açısından ise gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Korelasyon analizleri, algılanan stresin içsel düzenleme ile düşük düzeyde negatif, içe atımla düzenleme ve güdülenmeme ile düşük düzeyde pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir. Egzersiz öz-yeterliği ve dışsal düzenleme stresle anlamlı ilişki bulunmamaktadır. Regresyon sonuçlarına göre içsel düzenleme ile içe atımla düzenleme değişkenlerinin algılanan stres üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Güdülenmeme değişkeninin ise algılanan stres üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Bu modeldeki değişkenler, algılanan stres üzerindeki toplam varyansın %11’ini açıklamaktadır. Sonuç olarak, genç yetişkinlerde stresi azaltan başlıca etken egzersize yönelik içsel motivasyondur; buna karşılık, performans baskısı ile yetersiz güdülenme stres düzeyini artırmaktadır. Bu nedenle antrenman programlarının, öz-yeterliği güçlendiren, haz odaklı ve özerk katılımı destekleyen içeriklere öncelik vermesi gerekir. Uygulayıcılar, hedef belirleme ve sosyal destek gibi yöntemlerle içsel motivasyonu besleyerek stres yönetimini en iyi hale getirebilir. Motivasyon–stres ilişkisinin daha kapsamlı aydınlatılabilmesi için boylamsal ve kültürler arası çalışmalar gerekmektedir.

In The purpose of this study is to examine the effect of exercise self-efficacy and exercise behaviors on perceived stress in young adults. The research was conducted with 303 individuals who exercised regularly in the province of Balıkesir. Using a correlational survey model, data were collected via Google Forms using the Demographic Information Form, the Behavioral Regulation in Exercise Scale-2, the Exercise Self-Efficacy Scale, and the Perceived Stress Scale. The skewness-kurtosis values were between -2 and +2, confirming the normality of the distribution; therefore, descriptive statistics, Independent Samples t-test, One Way ANOVA, Pearson Correlation, and Multiple Linear Regression analyses were applied in the analyses. The results of the study found no difference between genders in exercise self-efficacy, internal regulation, internal regulation through introjection, and lack of motivation. However, it was determined that men had higher external regulation scores, while women had higher perceived stress levels. No significant difference was found between the purpose of exercising and external regulation. However, significant differences were found between exercise self-efficacy, internal regulation, introjection regulation, amotivatedness, and perceived stress and the purpose of exercising. Those who exercised for performance purposes had higher perceived stress and amotivatedness scores than those who exercised for healthy living. On the other hand, exercise self-efficacy, internal regulation, and introjection regulation were found to be higher among those exercising for healthy living. Significant differences were found in exercise self-efficacy, internal regulation, introjection regulation, lack of motivation, and perceived stress levels according to individuals' educational status. In terms of exercise self-efficacy, the associate degree group scored lower. The bachelor's degree group scored higher in internal regulation, while the graduate degree groups scored higher in internal regulation. In terms of motivation, the bachelor's degree group scored lower than the others. In terms of perceived stress, bachelor's degree students had lower stress levels. A significant difference was found between the groups in terms of external regulation. Correlation analyses showed that perceived stress was negatively correlated with internal regulation at a low level and positively correlated with internal regulation and motivation at a low level. Exercise self-efficacy and external regulation were not significantly related to stress. According to regression results, internal regulation and internal regulation variables were found to have a significant effect on perceived stress. The lack of motivation variable, on the other hand, had no significant effect on perceived stress. The variables in this model explain 11% of the total variance in perceived stress. In conclusion, the main factor reducing stress in young adults is intrinsic motivation toward exercise; in contrast, performance pressure and insufficient motivation increase stress levels. Therefore, training programs should prioritize content that strengthens self-efficacy, is pleasure-oriented, and supports autonomous participation. Practitioners can optimize stress management by nurturing intrinsic motivation through methods such as goal setting and social support. Longitudinal and cross-cultural studies are needed to shed more light on the motivation–stress relationship.