Yapay zekâ’nın hukuk tarihi usullerinden “makâsıd” ve “maslahat” ile amaç yorumu çerçevesinde yorumlanması hakkında bir deneme

Abstract

Yapay zekâ hakkında hemen her meslek ve bilim sahasının kendine özgü yaklaşımlarının olduğu görülür. İnsan ile yapay zekâ robot karşılaşmasında ahlak ve etik tartışmalarının doğrudan sebep olabileceği ontolojik ve varoluşsal problemler yanında, bunun yanında felsefi, teolojik ve hukuki problemler ve müzakerelerin ortaya çıkması kuvvetle muhtemeldir. Bu çalışmada, ilahî/semavi dinler olarak adlandırılan Musevilik, Hristiyanlık ve İslam’ın yapay zekâya, İslam Hukuku ilke ve kuralları açısından değerlendirilmesi ilk bakışta boş bir çaba olarak değerlendirilebilir. Fakat bu dinlerin günümüzdeki teknolojik gelişme ve değerlendirmeleri kayda değerdir. Esasen teolojik açıdan çalışma problematiği oluşturabilecek temel soru olarak yapay zekâya gai yorum (amaç yorumu) ile yaklaşıldığında bunun sonuçlarının ne olacağı, meşruiyeti ve değeri konularına çözüm aranmıştır. Çalışmada, İslam hukukunun amaçları olan makâsıd çerçevesinde yapay zekâ konusu, Türkiye’de Makâsıd çerçevesinde incelenirken onun önemli parçası olan istislah/maslahat konularına ise amaç yorumuyla yoğun ilişkisi dolayısıyla detaylı olarak girilmiştir. Çalışma güncel bir konuya dair semavi dinlerin reddiyeci veya kabullenici tavırlardan hangisini seçtiklerini; bu görüşleri ciddiye almanın veya almamanın oluşturacağı tehditlere dikkat edilmesi gerekir.It is seen that almost every profession and field of science has its own approaches to artificial intelligence. In addition to the ontological and existential problems that can be directly caused by moral and ethical discussions in the encounter between humans and artificial intelligence robots, philosophical, theological and legal problems are likely to arise. In this study, after mentioning the general approach of Judaism and Christianity to artificial intelligence, it is evaluated in terms of the principles and rules of Islamic Law. In fact, as the main question that may create a problematic study from a theological point of vie, a solution has been sought to the issues of what will be the consequences that will arise from approaching artificial intelligence with teleological interpretation, its legitimacy and value. In the study, while the subject of artificial intelligence is examined within the framework of makâsıd, which constitutes the objectives of Islamic law, the issues of istıslah/maslahat, which are an important part of it, are entered due to their intense relationship with teleological interpretation.