Amellerin faziletlerine dair uydurulan rivayetlerin halk nezdindeki karşılığı (Balıkesir-İbadetler özelinde)

Abstract

Bu çalışmada öncelikle mevzû hadis kavramı ele alınmış; namaz, oruç, hac, zekât ve sadaka, zikir ve dualar, surelerin fazileti ile ilgili hadislerde öne çıkan aşırıya kaçma, sünnete aykırılıklar ile akla ve müşahedeye uymama gibi konulara kısaca yer verilmiştir. Çalışmada yöntem olarak nitel araştırma tercih edilmiş ve buna bağlı olarak ilk bölüm için literatür taraması dokümantasyon ve içerik analizi teknikleri; ikinci bölüm için ise yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacı amellerin faziletine dair rivayetlerin halk arasındaki yaygınlığını ve uygulanabilirliğini tespit etmektir. Bu doğrultuda amaçlı örnekleme ve kartopu tekniği ile belirlenen ve Balıkesir’de yaşayan yirmi kişi ile mülakat gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, katılımcıların eğitim düzeyleri ve dinî bilgi kaynaklarının bir sonucu olarak fazilet hadislerine karşı temkinli ve eleştirel bir tutum sergiledikleri görülmüştür. Bu bağlamda katılımcıların rivayetleri Kur’ân ve sünnet bütünlüğü ile akıl-mantık ilkeleri süzgecinden geçirerek değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, incelenen uydurma rivayetlerin toplum nezdinde mutlak bir otoriteye sahip olmadığı ve katılımcılar tarafından reddedildiği sonucuna varılmıştır.

In this study, the concept of mawdu hadith is primarily addressed. Brief discussions are included regarding exaggerations, contradictions with the Sunnah, and inconsistencies with reason and observation in hadiths related to prayer, fasting, pilgrimage, zakat and charity, dhikr and supplications, and the virtues of specific surahs. The study employs qualitative research methods; accordingly, literature review, documentation, and content analysis techniques were used for the first section, while the semi-structured interview technique was applied for the second section. The aim of the research is to determine the prevalence and applicability of narrations regarding the virtues of deeds among the public. In line with this approach, interviews were conducted with twenty individuals living in Balıkesir, who were selected through purposive sampling and the snowball technique. The results indicate that participants exhibit a cautious and critical attitude toward “virtue hadiths” as a result of their education levels and religious information sources. In this context, it was found that participants evaluate narrations through the filters of Quranic and Sunnah integrity, as well as the principles of logic and reason. Consequently, it is concluded that the examined fabricated narrations do not hold absolute authority in the eyes of the public and are rejected by the participants.