Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ülkeleri arasındaki uluslararası ticaret ilişkileri

Abstract

Bu çalışma, Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri olarak tanımlanan Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan arasında 1991 yılından günümüze kadar gelişen uluslararası ticaret ilişkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye, bu ülkelerin bağımsızlıklarını kazanmalarının ardından ekonomik, siyasi ve kültürel açılardan çok boyutlu ilişkiler geliştirmiştir. Araştırmada, 2014–2024 dönemine ait dış ticaret verileri esas alınarak, Türkiye’nin bu ülkelere yönelik ihracat ve ithalat performansı ürün gruplarına göre değerlendirilmiş; ticaret hacminin yıllara göre seyri analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen bulgular, Türkiye’nin söz konusu ülkelere yüksek katma değerli sanayi ürünleri (makineler, elektrikli cihazlar, tekstil ürünleri ve inşaat malzemeleri) ihraç ettiğini, buna karşılık enerji kaynakları, pamuk, metal cevherleri ve tarımsal ürünleri ithal ettiğini ortaya koymaktadır. Özellikle Azerbaycan ve Kazakistan ile olan ticaretin enerji temelli olduğu; Türkmenistan’ın doğal kaynaklar, Özbekistan’ın pamuk ve metaller, Kırgızistan’ın ise sınırlı fakat artan ticaret potansiyeline sahip olduğu görülmektedir. Elde edilen sonuçlar, Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri arasındaki ekonomik ilişkilerin karşılıklı ihtiyaçlara dayalı, tamamlayıcı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, ulaştırma, enerji, dijital altyapı ve tarım gibi alanlardageliştirilecek yeni stratejik iş birliklerinin, karşılıklı ekonomik kalkınmayı daha da ileriye taşıyacağı değerlendirilmektedir.

This study aims to analyze the international trade relations between Türkiye and the Turkic Republics of Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan and Turkmenistan since 1991. Türkiye has developed multidimensional economic, political and cultural relations with these countries since their independence. Based on foreign trade data for the period 2014-2024, the study evaluates Türkiye 's export and import performance towards these countries by product groups and analyzes the course of trade volume over the years. The findings of the study reveal that Turkey exports high value-added industrial products (machinery, electrical appliances, textiles and construction materials) to these countries, while importing energy resources, cotton, metal ores and agricultural products. In particular, trade with Azerbaijan and Kazakhstan is energy-based, while Turkmenistan exports natural resources, Uzbekistan imports cotton and metals, and Kyrgyzstan has limited but growing trade potential. The results show that economic relations between Türkiye and the Turkic Republics have a complementary structure based on mutual needs. In this context, new strategic cooperation in areas such as transportation, energy, digital infrastructure and agriculture will further advance mutual economic development.