DUYGUSAL YAKINLIK BAĞLAMINDA NESNEL CERH UYGULAMA ÖRNEKLERİ (BABA-OĞUL/HOCA-TALEBE ÖZELİNDE)

Abstract

Cerh ve ta'dîl hadis usulünün en önemli kollarından biridir. Hadislerin sıhhatini/doğruluğunu tespit etmede önemli bir göreve sahip olması bakımından cerh ve ta'dîlin belli başlı şartları vardır. Hadis edebiyatı içinde bu ilim dalıyla ilgili çok farklı eserler ve kaideler meydana getirilmiştir. Başlangıç zamanı olarak Hz. Peygamber ve sahabe devrine kadar götürülen bu ilmin İslâmî tenkit zihniyetinin oluşması ve gelişmesinde büyük rolü olduğu her zaman vurgulanmıştır. Fakat ortaya atılan bazı iddialar, zihinlerde nesnel/tarafsız bir cerh ve ta'dîlin sanki sadece ilk zamanlarla sınırlı kaldığı Hadis Tarihi içinde daha sonraki asırlarda yapılan cerh ve ta'dîlin öznel/taraflı olduğu gibi bir önyargı meydana getirmiştir. Fakat hadis literatürü dikkatli bir şekilde tarandığında aslında her asırda tarafsız bir tenkide/eleştiriye engel teşkil edebilecek olan duygusal yakınlık bağının dahi bir kenara bırakılıp nesnel/tarafsız tenkitlerin yapıldığının birçok örneği görülecektir. Biz bu çalışmamızda özellikle duygusal yakınlığı olan baba-oğul, hoca-talebe vb. şahısların birbirlerine yaptıkları tenkitleri ele alacağız.