OSMANLI İMPARATORLUĞU XVII. YÜZYILINDA RUMELİLİ EDEBÎ ŞAHSİYETLER

Abstract

XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa topraklarında yazmış edebî şahsiyetler, bölgenin birçok kesiminden çıkmıştır. İmparatorluğun Avrupa topraklarının en büyük ve kalıcı kesimini Balkan toprakları yani Rumeli bölgesi oluşturmuştur. Rumeli içinde edebî şahsiyetlerin yetiştiği bazı yerler daha merkezî bir konumdadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul, edebî şahsiyetlerin hayatları ve çalışmaları açısından büyük önemde olmuştur. Rumelili birçok şahsiyet, hayatının bir döneminde İstanbul'da bulunmuş, eğitimini, dinî ve sosyal hayatını başkentte geçirmiştir. Rumelili yazarların dili elbette klasik Osmanlı Türkçesidir. Bununla birlikte kendi yörelerinin ağız özelliklerini taşıyan bazı eserler veya eser bölümleri de vardır. Yapılacak tarihî ağız çalışmalarıyla durum ayrıntılı olarak ortaya çıkabilir. Bu makalede, Rumeli coğrafyasının çeşitli sahalarındaki müelliflerin bir çalışmada toparlanması amaçlandı. Çalışılırken, müelliflerin hangi türde eser verdiklerine dair bir ölçüt gözetilmedi. XVII. yüzyılda ürün vermiş Rumeli kökenli bütün edebî şahsiyetler, bu alanda faaliyet göstermiş bilim adamları, müderrisler, devlet adamları kapsandı. Hayatının veya edebî yaratıcılık döneminin tamamını olmasa da, bir devresini XVII. yüzyılda geçirmiş edebî şahsiyetler bu çalışmanın kapsamındadır. Çalışma, Rumeli kökenli müelliflerin dil özelliklerinin tespiti için de önemlidir. Şahsiyetlere yönelik ayrıntılı incelemelerin yapılması için bu makalenin temel çalışmalardan biri olması amaçlandı. Bu çalışmada XVII. yüzyılda eser veren toplam 221 Rumeli kökenli şahsiyet tespit edilmiştir. Bu şahsiyetler içinde nazım, nesir tarzında ve klasik veya geleneksel formda yazan şairler, yazarlar, müderrisler, devlet adamları yer almıştır.