Eski Türk dilinin ve kültürünün tanıtılmasında müzelerin rolü: Gobustan Müzesi örneği

Abstract

Müzeler insan ile ilgili her şeyin korunduğu ve sergilendiği aynı zamanda barındırdığı materyaller üzerinde araştırma yapmanın amaçlandığı toplumun tüm bireylerine açık kurumlardır. Günümüzde bilimin de bir parçası hâline gelen müzeler ziyaretçilerine sunduğu deneyimlerle önemini arttırmıştır. 19. yüzyılın ortalarından itibaren “eğitim müzesi” konseptinde müzeler kurulmuştur. Müzelerde yer alan her obje, bilgilendirme amaçlı oluşturulmuş grafiksel ögeler ve metinler önemli bilgiler taşımaktadır. Türk dünyasında eski Türk dili ve kültürü araştırmalarına kaynaklık eden birçok müze bulunmaktadır. Çalışmada Gobustan bölgesinde bulunan petrogliflerin, Gobustan Müzesi’nde sergilenen eserlerin ve müzede yer alan tasarımların eski Türk dilinin ve kültürünün tanıtımına, öğretimine katkısı dikkate sunulmuştur. Yapılan ziyaret ve inceleme sonucunda hayvan çizimleri, kullanılan araçlar, damgalar, süs ve kullanım eşyaları vb. ögeler eski Türk mitolojisi ve yazıtlarından hareketle detaylandırılmış; eski Türk dilinin ve kültürünün tanıtımındaki, öğretimindeki işlevi tartışılmıştır.

Museums are institutions open to all members of society where everything related to human and other beings is preserved and exhibited, and at the same time it is aimed to conduct research on the materials it contains. Today, museums, which have become a part of science, have increased their importance with the experiences they offer to their visitors. Since the mid-19th century, museums with the concept of “educational museum” have been established. There are many museums in the Turkic world that are a source of research on old Turkic language and culture. In the study, the contribution of the petroglyphs found in the Gobustan region, the objects exhibited in the Gobustan Museum and the designs in the museum to the promotion and teaching of the old Turkic language and culture is presented to the attention. As a result of the visit and examination, elements such as animal drawings, tools used, stamps, ornaments and utensils, etc. were elaborated on the basis of old Turkish mythology and inscriptions, and their function in the promotion, teaching of old Turkish language and culture was discussed.