Adalar Denizi’nde güç dengesi: Cenevizliler ve Türkler arasında Sakız Adası mücadelesi

Abstract

Bu makale, 14. yüzyılda Sakız Adası üzerindeki Ceneviz-Türk mücadelesini ele almakta ve bölgenin jeopolitik önemini tartışmaktadır. Sakız Adası, deniz ticaretinin merkezi konumlarından biri olması ve Anadolu’ya yakınlığı sebebiyle hem Cenevizliler hem de Türkler için stratejik bir bölge hâline gelmiştir. Aydınoğlu Mehmet Bey’in 1319 yılında adayı ele geçirme girişimi, Latin yönetimi ile Türkler arasındaki çatışmanın başlangıç noktalarından biri olarak değerlendirilmiştir. Papalık kaynakları ve dönemin kronikleri, bu mücadelenin yalnızca bölgesel bir güç savaşı değil, aynı zamanda Hristiyan dünyası açısından dini bir haçlı seferi olarak algılandığını göstermektedir. Makale, Sakız Adası’nın ekonomik ve ticari önemini vurgularken, papalığın Cenevizlilere ve Hospitalier Şövalyeleri’ne sağladığı desteklerin bu mücadeledeki etkisini analiz etmektedir. Papa XXII. Ioannes’in, Zaccaria ailesine sağladığı ticari ve manevi imtiyazlar, adanın ekonomik gücünü artırmış ve Latin dünyasında Hristiyan savunusunun bir parçası olarak öne çıkmasını sağlamıştır. Aynı zamanda, papalığın Latin kolonilerinin savunulmasına öncelik vermesi, Türklerin Doğu Akdeniz’deki başlıca Müslüman tehdit olarak algılanmaya başlandığını göstermektedir. Bölgedeki savaşların belgelenmesi sürecinde, papalık mektupları, kronikler ve çağdaş anlatılar arasındaki tutarsızlıklar da ele alınarak, bu kaynakların nasıl bir tarih yazımı oluşturduğu tartışılmıştır. Sonuç olarak, Sakız Adası’ndaki çatışmalar, yalnızca bölgesel bir güç mücadelesi değil, aynı zamanda Haçlı ideolojisinin deniz savaşlarına nasıl yansıdığını gösteren önemli bir örnek olarak değerlendirilmiştir

This article examines the Genoese-Turkish struggle over Chios in the 14th century and discusses the geopolitical significance of the island. Chios became a strategically important region for both the Genoese and the Turks due to its central position in maritime trade and its proximity to Anatolia. Aydınoğlu Mehmet Bey’s attempt to seize the island in 1319 is considered one of the key moments in the conflict between Latin rule and the Turks. Papal sources and contemporary chronicles indicate that this struggle was perceived not only as a regional power struggle but also as a religious crusade within the Christian world. The article highlights the economic and commercial significance of Chios while analyzing the impact of papal support for the Genoese and the Knights Hospitaller in this conflict. Pope John XXII’s commercial and spiritual privileges granted to the Zaccaria family strengthened the island’s economic power and positioned it as a crucial part of Christian defense within the Latin world. At the same time, the papacy’s prioritization of the defense of Latin colonies suggests that the Turks had come to be perceived as the primary Muslim threat in the Eastern Mediterranean. The process of documenting these battles is also explored by addressing the inconsistencies among papal letters, chronicles, and contemporary narratives, revealing how these sources shaped historical writing. Ultimately, the conflicts over Chios are assessed not merely as a regional power struggle but as a significant example of how Crusader ideology was reflected in naval warfare.