Çek yapısalcısı Jan Mukarovski’nin standart dil ile şiirsel dil ayrımı üzerinde bazı dikkatler

Abstract

Jan Mukarovski (d.11 Kasım 1891- öl.8 Şubat 1975) 1926’da kurulan Prag Yapısalcı ekolünün en verimli üyelerinden birisidir. Mukarovski Türk bilim çevrelerinde pek tanınmaz. Fakat o, özellikle edebiyat teorileri sahasındaki araştırmalarıyla etkili bir isimdir. Mukarovski standart dil ile şiirsel dil arasındaki ayrımı keşfeden, Hegelci öncüllerden hareketle tarihsel bilinç kavrayışı (historical perspective) ile yapı (structure), işlev (function), norm, değer (value) ve yorumun sonsuzluğu kavramlarını sistematik bir şekilde açıklayan bir edebiyat teorisyenidir. Başta yapı kavramı olmak üzere, Mukarovski’nin sınırlarını çizdiği ve ilk defa tanımladığı bu kavramlar Batı dünyasında çağdaş metin analiz yöntemlerinde üzerinde en çok durulan kavramlardır. Hatta 20. Yüzyılın en etkili metin analiz yöntemlerinden yapısalcılık terimini (structuralism) ilk kullananlardan birinin Mukarovski olduğu ifade edilmektedir. Mukarovski’nin sınırlarını çizdiği yukarıdaki kavramlar, sadece Çek yapısalcılığı için değil; aynı zamanda 20. Yüzyıl edebiyat teorileri için de önemli kavramlardır. Bu makalede önce Çek yapısalcılığının tarihsel ve sosyal bağlamı ele alınmış, ardından Mukarovski’nin geliştirdiği önemli kavramlardan standart dil-şiirsel dil ayrımı Türk edebiyatından örneklerle kısaca açıklanmıştır.Jan Mukarovsky (11 November 1891-8 February 1975) is one of the most productive members of the Progue Structuralist School which vas founded in 1926. Mukarovsky is not widely-known in Turkish intellectual world. But he is influential researcher in the field of literary theory. Mukarovsky has explored the distinction between the standard language and poetic language. By adopting the concept of Hegelian historical consciousness to literary studies, Mukarovsky has defined such concepts as the structure, function, norm and value in literary works. These concepts defined by Mukarovsky are important in contemporary text analysis methods. Indeed, it has been argued that the term of structuralism was used fort he first time by Mukarovsky. In the first place, this paper discusses the historical and social context of Czech structuralism. The distinction between Standard language and poetic language developed by Mukarovsky are briefly described with examples from Turkish Literature