Volunteer-based disaster response during the 2023 Kahramanmaraş earthquakes: A SWOT analysis

Abstract

This exploratory, qualitative case study investigates the volunteer response to the 2023 Kahramanmaraş earthquakes through a SWOT analysis, focusing on the perspectives of both volunteers and coordinators. It includes in-depth interviews and field observations involving a purposeful sample (n = 21) of participants actively engaged in volunteer coordination activities. This focused approach provides deep, contextual insights into the structured response, rather than a generalisable overview of all volunteer activities. Based on observations and interviews, the study identifies significant strengths, weaknesses, opportunities, and threats in volunteer management. MAXQDA Analytics Pro 2024 was employed to analyse data. The findings suggest various strengths, including organizability, a large number of volunteers, extensive communication, a spirit of solidarity, and representation of different professional groups. However, participants reported significant weaknesses, including a lack of training, inadequate coordination, continuity issues, and challenges in disaster area security and logistics. Participants identified essential opportunities to enhance volunteer mobilisation, particularly in relation to the young population, NGO collaborations, training opportunities, and new technologies. Nevertheless, persistent threats included uncontrolled volunteering, cultural conflicts, malicious actors, and inadequate management. Based on these results, the study proposes four strategic recommendations to strengthen voluntary disaster response systems in Türkiye and similar contexts, maximising resilience and preparedness towards possible catastrophes.

Bu proje Türkiye'de yaşanan 6 Şubat 2023 büyük depremlerin ardından afet gönüllülerinin, afet sonrasında arama-kurtarma çalışmaları ve afetten etkilenen vatandaşlara yardım ve destek sağlama konusundaki kritik rollerini ele almaktadır. Araştırma, Türkiye'nin afet gönüllü yönetiminin güçlü ve zayıf yönlerini, fırsatlarını ve tehditlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Doğal afetlerde ve acil durumlarda spontan gönüllülerin seçimini değerlendirmek için kullanılacak bir ölçeğin Türkçe geçerlilik güvenirliliğini araştıracaktır. Afet gönüllülüğünü düzenleyen ve yöneten kamu ve sivil toplum kuruluşlarının güçlü ve zayıf yönlerini inceleyerek, bu alanda iyileştirmeler yapılması için önemli veriler sağlayacaktır. Araştırma, afet gönüllülerine yönelik politikalar ve düzenlemeler için gerekli olan gönüllülerin tanımlayıcı özelliklerini ve gönüllülük davranışlarını incelemekte ve afet gönüllü yönetimine dair kamu ve sivil toplum kuruluşlarının güçlü ve zayıf yönlerini araştırmaktadır. Bunun yanı sıra, afetlerde gönüllülerin ve organizasyonların nasıl çalıştığını ve katkılarını inceleyerek, toplumsal dayanışmayı teşvik etmeyi hedeflemektedir. Araştırmada yakınsayan paralel desen kullanılarak nicel ve nitel aşamaların eşzamanlı olarak uygulanması sağlanmıştır. Nicel veriler, basılı ve çevrimiçi anketlerle toplanmıştır. Anketler, katılımcıların sosyodemografik özelliklerini belirlemek için 9 soruluk bir bilgi formu ve Doğal Afetlerde Acil Durumlarda Spontan Gönüllülerin Seçilmesi Ölçeği adlı ölçekle gerçekleştirilmiştir. Ölçek, gönüllülerin özelliklerini tanımlayarak afetlerde hızlı ve sistematik bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak amacıyla 18 maddelik ve 5 alt boyutlu bir yapıya sahiptir. Nicel analizde 230 katılımcı yer almıştır. Veriler IBM SPSS Statistics v.26 ve Amos 21.0 yazılımıyla analiz edilmiştir. Ölçeğin geçerliliği dil, kapsam, yapı geçerliliği ve bilinen gruplar geçerliliği yöntemleriyle; güvenilirliği ise Cronbach alfa güvenirlik katsayısı ve madde toplam korelasyonları ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık p 0.05 olarak kabul edilmiştir. Nitel veriler, afet bölgelerinde gönüllü katılımını sağlayan ve koordine eden 15 kamu ve sivil toplum kuruluşu temsilcisiyle yapılan derin görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Veriler, içerik analizi yöntemiyle kodlanmış ve kategorize edilmiştir. Nitel veriler, katılımcıların demografik profilleri, afet gönüllü yönetiminin güçlü ve zayıf yönleri, fırsatları, tehditleri ve önerilerini içeren 6 soru üzerinden değerlendirilmiştir. DAADSGSÖ'nün Türkçe versiyonu, dil geçerliliğini sağlarken bazı geçerlik ve güvenilirlik kriterlerini tam olarak karşılamamıştır. Özellikle bilgi ve motivasyonel durumlar alt boyutlarında tavan etkisi gözlemlenmiştir. Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0.68 olarak ölçülmüş ve iç tutarlılık düşük çıkmıştır. Madde toplam korelasyonlarının düşük olması, ölçeğin iç güvenirliğinin zayıf olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, ölçeğin daha geniş bir örneklem üzerinde geçerlik ve güvenilirlik değerlendirmesinin tekrarlanması önerilmektedir. Bu sayede, afetlerde spontan gönüllülerin seçilmesinde daha etkili ve güvenilir bir ölçek elde edilebilir. Türkiye'deki afetlerde gönüllü yönetiminin etkinliği, güçlü yönler (organize olabilirlik, çok sayıda gönüllü, etkili iletişim, dayanışma ruhu, meslek çeşitliliği) ile fırsatları (genç nüfus, STK iş birlikleri, eğitim fırsatları, yeni teknolojiler) sayesinde artmaktadır. Ancak eğitim ve koordinasyon eksikliği, güvenlik ve lojistik sorunları, kontrolsüz gönüllülük ve kültürel uyumsuzluk gibi zayıf yönler ve tehditler, gönüllü müdahalesini olumsuz etkileyebilir. Gönüllülerin eğitim seviyesini artırarak, koordinasyonu güçlendirerek ve teknolojik yenilikleri benimseyerek afet müdahalesi daha etkin ve güvenli hale getirilebilir.