Bibliyometrik analiz yöntemi üzerinden yer seçimi ile ilgili karar destek sistemi yöntemlerinin incelenmesi

Abstract

Günümüz kentleri, Sanayi Devrimin’denbu yana ticaret, sanayi, kültür ve sanat, eğitim gibi aktivitelerin merkezi haline gelmiştir. Bu hızlı gelişim ve dönüşüm ile birlikte birçok planlama sorunu ortaya çıkmakta, bir yandan göç alarak kalabalıklaşıp büyüyenkentler bir yandan da zorlu yaşam alanları haline gelmektedir. Bu sorunların çözümünde kullanılan geleneksel yöntemler, kişisel fikirlere dayandığı ve kullanıcı ya da çevre verilerini sistematik olarak dikkate almadıkları için genellikle anlık olarak sorunları çözmekte, işletmede veya kullanımda kısa ve uzun vadede sorunlara neden olabilmektedir. Diğer taraftan dünya genelinde kullanımı artmakta olan karar destek sistemlerinin, yaşadığımız kentlerin planlanmasında kullanılmalarıyla birlikte, daha analitik ve veri odaklı bir yaklaşım sunularak kentlerde oluşan anlık planlama sorunlarının önüne geçilebildiği görülmektedir. Çalışma kapsamında ele alınan Balıkesir kent merkezinde ki raylı sistem, kentlerde yaşanan bu hızlı gelişim ve dönüşüm ile birlikte günümüzde bir planlama sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Mevcut kent merkezinde bir bariyer etkisi oluşturan raylı sitemin hafif raylı sisteme dönüştürülmesine yönelik 2014-2023 Güney Marmara Bölge Planı kapsamında iki aşamalı olarak bir planlama yapılmıştır. Ancak planlama kapsamında belirlenmiş olan istasyon noktalarının geleneksel yöntemlerle sübjektif kararlara dayalı bir şekilde tespit edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Sunulan bu çalışmada iseböylesi bir dönüşümün planlamasında geleneksel yöntemler yerine karar destek sistemlerinden yararlanılmasının önemine vurgu yapılarak, süreç boyunca özellikle hafif raylı sistemin verimli bir şekilde işlemesi için büyük önem taşıyan istasyon yerlerinin tespiti aşamasında hangi karar destek sistemlerinden yararlanılabileceği sorusuna odaklanılmıştır. Literatürde yer tespiti sorunlarında kullanılan karar destek sistemi yöntemlerini incelemek için, bir bilim dalıyla ilgili çalışmaların mevcut durumunu, yönelimini ve gelişimini ortaya koymakta kullanılan ve verileri sınıflandırarak onları daha iyi analiz etmeve ihtiyaç duyulan doğru, güvenilir ve yeterli bilgiye ulaşma imkanı sağlayan bibliyometrik analiz yönteminden faydalanılmıştır. Bu yöntem ile gerçekleştirilen analizlerde örneklem alanı olarak, yaygın bir kullanımı bulunan ve birçok farklı akademik disiplinde oldukça geniş bir veri içeriği sunan, Web of Science veri tabanı kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesi aşamasında ise ücretsiz erişim imkânı ve kolay bir arayüze sahip VosViewer yazılımından yararlanılmıştır. Gerçekleştirilen analizler sonucunda,yer seçimi ile ilgili uluslar arası literatür içerisinde büyük çoğunlukla GIS tekniklerinin ve çok kriterli karar verme (MCDM) yaklaşımlarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Literatürdekiçalışmalar üzerinden yapılan bu tespitlerle, geliştirilecek olan yöntem ile çalışabilecek karar destek sisteminin seçimine katkı sağlanmıştır.

Today's cities have become the centers of activities such as trade, industry, culture and art,andeducation since the industrial revolution. With this rapid development and transformation, many planning problems arise, on the one hand, cities that becomecrowded and grow by immigration, on the other hand, become difficult living spaces. Since the traditional methods used to solve these problems are based on personal ideas and do not systematically consider the user or environmental data, they usually solve the problems instantly and may cause problems in the business or in use in the short and longterm. On the other hand, with the use of decision support systems, whose use is increasing worldwide, in the planning of the cities we live in, it is seen that instant planning problems in cities can be prevented by presenting a more analytical and data-oriented approach. The rail system in Balıkesir city center, which is discussed within the scope of the study, appears as a planning problem today with this rapid development and transformation in cities. A two-stage planning was made within the scope of the 2014-2023 South Marmara Regional Plan for the transformation of the rail system, which creates a barrier effect in the existing city center, into a light rail system. However, it is understood that the station points determined within the scope of planning were determined based on subjective decisions with traditional methods. This presented study; Emphasizesthe importance of using decision-support systems instead of traditional methods in the planning of such a transformation, the question of which decision-support systems can be used during the process, especially in the determination of station locations, is of great importance for the efficient operation of the light rail system, has been focused. In order to examine the decision support system methods used in locating problems in the literature, the bibliometric analysis method, which is used to reveal the current status, orientation and development of the studies related to a discipline, and which provides the opportunity to better analyze the data by classifying them and to reach the required accurate, reliable and sufficient information has been used. In the analyzes performed with this method, the Web of Science database, which is widely used and offers a wide range of data content in many different academic disciplines, was used as the sample area. During the analysis of the data, VosViewer software, which has free access and an easy interface, was used. As a result of the analyzes carried out, it has been determined that GIS techniques and multi-criteria decision-making (MCDM) approaches are mostly used in the international literature on site selection. These determinations made on the studies in the literature contributed to theselection of the decision support system that can work with the method to be developed.