TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Abstract

Darbeler son yüzyılın en önemli sosyal/siyasal fenomenlerinden birisidir.Bazı sosyal bilimciler az-gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde darbelerin“değişim ve ilerleme işaretleri olduğunu” ve “modernleştirici” rolleri bulunduğunuileri sürseler de bunların aksine birçok sosyal bilimci haklı olarakaskeri darbe liderlerinin ekonomik ve politik becerilerinin sınırlılığına, şiddetkullanımlarına, insan hakları ihlallerine, ülke refahını geliştirmedeki veüretimi arttırmadaki yetersizliklerine vurgu yapar.Türkiye birçok darbe deneyimi olan bir ülkedir. Ancak öncekilerden farklıolarak Türkiye, 15 Temmuz 2016’da ilk kez bir “dini cemaat” tarafındanve onun adına girişilen bir darbe teşebbüsüne tanık olmuştur. Bu, birçokyönden kendine özgü ve derin etkileri olan bir deneyimdir. Bu deneyiminanlamını ve sosyal boyutlarını anlama çabası içinde bu makalede üç amaçgüdülmektedir: a) 15 Temmuz gecesinin (ilk gece) nasıl bir öneme haiz olduğunutartışmak, b) bu darbe girişimi deneyiminin toplumumuz üzerindekietkilerini belirlemek, c) toplumumuzu bu deneyime sürükleyen toplumsaldinamiklerin tartışmasını yapmak. Bu amaçlar doğrultusunda yararlanılanveriler, öncelikle herkes gibi yazarın de bizzat şahidi olduğu veya medyadantakip ettiği olaylara ilişkin arşiv bilgileridir. İlaveten, konuyla ilgili mevcutliteratür birikiminden elde edilen ikincil verilerden kritik bir gözle yararlanılmayaçalışılmıştır.Makalede ilk gecenin önemini ortaya koyan 5 hususu belirttikten sonra budarbe girişiminin toplum üzerindeki en önemli etkisi olarak görülen bireylerarasıgüven kaybının karmaşık boyutlarını irdelemeye çalışmaktadır. Sonolarak, bu darbe girişiminin arkasındaki FETÖ örgütünün doğası ve toplumsaldinamiklerine ilişkin mevcut argümanların güçlü ve zayıf yanları tartışılmakta ve sosyal sınıfsal analize ve beleşçilik kültürüne vurgu yapanargüman sunulmaktadır.Bu inceleme ve tartışmalar sonrasında 15 Temmuz darbe girişiminin arkasındakiterör örgütüyle etkili mücadele kadar toplumdaki beleşçilik kültürüylede mücadelenin zorunlu olduğu sonucuna varılmakta ve bu mücadeleyeilişkin öneriler sunulmaktadır.