Ahiler (Sivihisar-Eskişehir) sepiyolitinin jeokimyasal özellikleri

Abstract

Sivrihisar göl baseninde alkalin ve tuzlu ortam koşullarında oluşmuş Neojen sepiyolit yatakları bulunmaktadır. Bölgedeki sepiyolitler başlıca üç tiptir, 1) Organik madde yönünden zengin siyah sepiyolitler, 2) Organik madde yönünden fakir kahverengi sepiyolitler, 3) % 20-40 oranlarında dolomit içeren dolomitli sepiyolitler. Sepiyolitlerin oluşum koşullarını açıklayabilmek için, sepiyolit örnekleri üzerinde x-ışınları yansıması (XRD), ana, iz, nadir toprak elementleri (REE) ve karbon izotop ($\\delta^{13}$C) analizleri yapılmıştır. Sepiyolitler ideal kristal yapıdadır ve etilen glikol ile duyurulduğunda az bir şişme (0.04$\\circ$ A) gösterir. Sepiyolitin oktaedral yapısındaki esas katyonlar sırasıyla Mg, Al, Fe ve Ti'dur. Kimyasal analizlere göre; Sr, Ba, Mo, Se, Li, As, Br ve Cl sepiyolitlerde en fazla bulunan eser elementlerdir. Aynı şekilde 3120 ppm ile 5716 ppm arasında değişen yüksek V değerleri çökelme sırasında indirgen koşulların varlığını belirtmektedir. Ayrıca, V içeriğinin alttan üste doğru azalması istifin üst kesimlerine doğru indirgen koşulların değiştiğini ve yükseltgen koşulların hakim olduğunu işaret eder. Sepiyolitlerde REE (La, Ce, Pr, Nd, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Im, Yb, Lu) miktarı ortalama 13.72 ppm olarak belirlenmiştir. Ahiler sepiyoliti REE değerleri, normalize edilmiş Kuzey Amerikan Şeyl Komposit (NASC) değerlerine göre Hafif Nadir Toprak Element (LREE) içerikleri yönünden bir fakirleşme gösterir. Sepiyolitler deki organik karbon miktarı % 0.38 ile 2.56 arasında değişmektedir. Tüm sepiyolit örneklerinde yüksek olan C/N oranı (ortalama 28.26) ileri derecede bir ayrışmayı gösterir. 5 $\\delta^{13}$C değerleri (ortalama - 26.22 % o) çok düşüktür. Buna göre, organik malzeme, C3 bölgesinde (fazla nemli ve soğuk koşullarda) yaşayan bitkilerden türemiştir.