Rusya, Ermenistan, Azerbaycan bağlamında Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye’ye dış ticaret ilişkilerinin tarihsel gelişim süreci

Abstract

1991 sonrası bağımsızlıklarını kazanan Ermenistan ve Azerbaycan, bölgedeki jeopolitik dinamiklerin etkisiyle dış ticaret politikalarını şekillendirmiştir. Özellikle, Azerbaycan’ın 2020’deki Karabağ Savaşı’ndan sonra kazandığı zafer, Türkiye ile olan ekonomik ilişkilerini güçlendirmiştir. Türkiye’nin Güney Kafkasya’daki stratejik konumu, bu ilişkilerin derinleşmesine olanak tanımaktadır. Ayrıca, Rusya’nın bölgedeki etkisi ve Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki çatışmalar, dış ticaret ilişkilerini doğrudan etkilemiştir. Ermenistan’ın küçük devlet niteliği ve stratejik hedefleri, dış ticaret politikalarında belirleyici olmuştur. Türkiye’nin, Azerbaycan ile olan ilişkileri, enerji ve ticaret alanında önemli fırsatlar sunmakta, bu durum bölgedeki ekonomik işbirliğini artırmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’ndan modern Türkiye’ye kadar Rusya, Ermenistan ve Azerbaycan ile ticari ilişkilerin tarihsel dönüşümünü incelemektedir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa ve Asya arasındaki stratejik konumu kullanarak komşu bölgelerle ticaret yollarını yönettiği, özellikle Rusya ile olan ekonomik ilişkilerin askeri ve politik etkileşimlerle şekillendiği tartışılmaktadır. İmparatorluğun dağılmasının ardından, Türkiye Cumhuriyeti’nin dış ticaret politikalarının değişen jeopolitik dinamikler doğrultusunda yeniden tanımlandığı vurgulanmaktadır. Sovyetler Birliği’nin çöküşü sonrası Güney Kafkasya ile gelişen ticari ilişkiler, Türkiye’nin tarihsel bağları ve bölgedeki nüfuz çabaları bağlamında değerlendirilmiş; mevcut jeopolitik fırsatlar ve gerilimler ele alınmıştır. Sonuç olarak, Osmanlı döneminden günümüze kadar olan süreçte, bu üç ülke arasındaki dış ticaret ilişkileri, tarihsel ve siyasi bağlamda karmaşık bir yapı sergilemektedir.Following gaining independence in 1991, Armenia and Azerbaijan's international trade strategies were influenced by regional geopolitical factors.The 2020 Nagorno-Karabakh War victory of Azerbaijan led to enhanced commercial relations between Turkey and Azerbaijan. Turkey's position in the South Caucasus region enables the growth of these diplomatic relationships. The current conflict between Armenia and Azerbaijan together with Russian regional power dynamics have created direct effects on international trade relationships. The nation's restricted dimensions together with its advantageous global position determine its methods for conducting international trade activities. Turkey holds significant economic relationships with Azerbaijan which generate major prospects for energy business and regional economic expansion. This study examines the historical transformation of trade relations with Russia, Armenia and Azerbaijan from the Ottoman Empire to modern Turkey.It is argued that the Ottoman Empire used its strategic location between Europe and Asia to manage trade routes with neighboring regions, while economic relations, especially with Russia, were shaped by military and political interactions.It is emphasized that following the dissolution of the empire, the Republic of Türkiye’s foreign trade policies were redefined in line with changing geopolitical dynamics.Trade relations with the South Caucasus after the collapse of the Soviet Union are evaluated in the context of Türkiye’s historical ties and efforts for influence in the region; current geopolitical opportunities and tensions are discussed.