Celaleddin Harezmşah’ın Anadolu Harekâtı ve Yassıçemen Savaşı

Abstract

Harezmşahlar Devleti 1097 yılında Selçuklu ümerasından olan Anuştekin Garcai’nin oğlu Kutbeddin Muhammed tarafından kurulmuştur. Devletin son hükümdarı ise Celaleddin Harezmşah’tır. Devlet, Celaleddin Harezmşah’ın babası Sultan Alaeddin Muhammed döneminde Moğol istilaları sonucu yok olmanın eşiğine gelmiştir. Sultan Alaeddin Muhammed Moğol İstilası karşısında daha fazla direnememiş ve Hazar Denizi’nde bulunan Abeskun Adası’na sığınıp burada vefat etmiştir. Babasının vefatının ardından tahta çıkan Celaleddin Harezmşah Moğollar ile mücadele etmiş ve devleti ayakta tutabilmek için birtakım politikalar izlemiştir. Ordusunu hayatta tutmak ve Moğollarla mücadele edebilmek için sürekli hareket halinde olan sultan önüne çıkan şehirleri yağmalamak ve zapt etmek zorunda kalmıştır. Yaşamı boyunca Azerbaycan, Gürcistan, Hindistan ve Irak-ı Acem coğrafyalarında yoğun askeri faaliyetler sürdüren Celaleddin Harezmşah, bu faaliyetlerini Anadolu’da bulunan Ahlat, Erzurum ve Kars şehirlerinde de sürdürmüştür. Celaleddin Harezmşah’ın Anadolu’ya bu şekilde girmesi ve Eyyûbîler Devleti idaresinde bulunan Ahlat şehrine birden fazla muhasaralar düzenleyip ele geçirmiş olması dönemin tüm siyasi dengelerini alt etmiştir. Bu saldırgan davranışlar Türkiye Selçuklu Devleti Sultanı Alaeddin Keykubad ve Eyyûbîler Devleti’ni Celaleddin Harezmşah karşısında bir ittifaka itmiştir. Bu ittifak Yassıçemen Savaşı’nda etkili olmuş ve Celaleddin Harezmşah’a ve Harezmşahlar Devleti’ne son darbeyi vurmuştur. Anadolu ile Moğollar arasında bir tampon bölge görevi gören Harezmşahlar Devleti’nin yıkılmasıyla birlikte Moğollar Anadolu’yu istila süreçleri ızlanmıştır. Ardından 1243 yılında Kösedağ Savaşı’nda Türkiye Selçuklu Devleti’ne yıkıcı darbeyi vuran Moğollar Anadolu’yu işgal etmişlerdir.

The Khwarazmian State was founded in 1097 by Qutb al-Din Muhammad, the son of Anushtegin Gharchai, one of the emirs of the Seljuk Empire. The last ruler of the state was Jalal al-Din Khwarazmshah. During the reign of his father, Sultan Ala al-Din Muhammad, the state came to the brink of collapse due to the Mongol invasions. Unable to resist the Mongol advance any longer, Sultan Ala al-Din Muhammad took refuge on the island of Abeskun in the Caspian Sea, where he eventually died. After his father’s death, Jalal al-Din Khwarazmshah ascended the throne and struggled against the Mongols while pursuing various policies to preserve the state. In order to keep his army alive and continue resisting the Mongols, the sultan remained constantly on the move and was compelled to plunder and capture the cities that lay before him. Throughout his life, Jalal al-Din Khwarazmshah conducted extensive military campaigns in the regions of Azerbaijan, Georgia, India, and Persian Iraq, and he also extended these activities into the Anatolian cities of Ahlat, Erzurum, and Kars. Jalal al-Din Khwarazmshah’s entrance into Anatolia in this manner, along with his repeated sieges and eventual capture of the city of Ahlat, which was under Ayyubid rule, completely disrupted the political balance of the period. These aggressive actions pushed the Sultan of the Anatolian Seljuk State, Ala al-Din Kayqubad, and the Ayyubid State into an alliance against Jalal al-Din Khwarazmshah. This alliance proved decisive in the Battle of Yassıçemen and dealt the final blow to both Jalal al-Din Khwarazmshah and the Khwarazmian State. With the collapse of the Khwarazmian State, which had served as a buffer zone between Anatolia and the Mongols, the Mongol invasions into Anatolia accelerated. Subsequently, after inflicting a devastating defeat on the Anatolian Seljuk State at the Battle of Köse Dağ in 1243, the Mongols occupied Anatolia.