Türk dilinde bedensel özürleri ifade eden sözler üzerine

Abstract

İnsan bedeni ile ilgili sözler bütün dillerde çok önemli bir yere sahiptir. Organ adları, akrabalık ifade eden sözlerle birlikte kaynak bakımından akraba dilleri belirlemede birinci derecede öneme sahiptir. Her dil, bedenle ilgili kavramlara kendi türetme imkânları çerçevesinde karşılık bulmaya çalışmıştır. Dolayısıyla bedenle ilgili sözler genellikle bir dilin aslî söz varlığı içerisinde değerlendirilmektedir. Türkçedeki organ adları da Türkçenin en eski sözleri arasında sayılmaktadır. El, kol, ayak, bacak, parmak, baş, göz, dil, kulak vb. organlarla ilgili rahatsızlıkları (eksiklik, hastalık gibi) ifade eden sözler Eski Türkçeden beri yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Bu çalışmada, günümüz Türkiye Türkçesinde aksak, çolak, topal, kambur, kötürüm, yatalak, kör, dilsiz, sağır vb. sözlerle ifade edilen bedensel özürler için Türkçenin tarihî ve çağdaş kaynaklarında kullanılan sözler incelenecektir.

Words connected to the human body are taking an important place in every language. Names of organs together with the words expressing kinship relations are the sources of the first importance when trying to define relations among languages. In every language there has been tried to find their own equivalents of concepts related to the human body. Consequently, the words related to the body should be considered in the context of the fundamental vocabulary of the language. The names of organs in Turkish are known as one of the oldest groups of Turkish words. The words expressing illnesses (like defect or disease) connected to the organs like hand, arm, foot, leg, finger, head, eye, tongue, ear, etc. were widely used in the Old Turkic already. In this paper the defects expressed using words like aksak (lame), çolak (crippled), topal (lame), kambur (hump), kötürüm (paralyzed), yatalak (bedridden), kör (blind), dilsiz (dumb), sağır (deaf), etc. will be researched on the basis of historical and modern sources of Turkish language.