GEYİK BOYNUZLARININ YATIRLARDA ŞİFA İÇİN KULLANIMI

Abstract

ÖZ Geyiğin Türk kültüründe kutsal ve saygı duyulan bir yeri vardır. Folklorumuzda geyik, avcıları ve veli şahsiyetleri mistik bir mekâna doğru yönlendiren bir aracı ve kılavuz hayvan olarak bilinir. Kutsal olarak görülen bu hayvanın boynuzları evlerin duvarlarına, kapıların üstlerine asılır. Geyik boynuzları aynı zamanda Anadolunun ve diğer Türk dünyasının çeşitli yerlerindeki türbelerde de bu- lunmakta ve birer sağaltma aracı olarak kullanılmaktadır. Türbelerin duvarlarına asılan bu geyik boynuzlarının mahiyetini açıklayacak nitelikte türbede yatan azizlerin hayatları üzerine efsaneler anlatılmaktadır. Bu efsanelerde veliler, geyiğe binerek, geyiği koşum hayvanı gibi kullanarak ve ge- yiğin sütünü sağarak geyiğe hükmetmekte ve velayetlerini ispatlamaktadırlar. Bu anlatılan efsane- ler geyiğin üzerine yüklenen kutsallığı da anlamlı kılmaktadır. Ayrıca bu tarz efsaneler türbelerdeki geyik boynuzlarının varlığını açıklar niteliktedir. Türbelerde yer alan geyik boynuzları, asıl simgesel anlamlarıyla hastaları iyileştirmek için kullanılmaktadır. Geyikler yılda bir defa üreme dönemlerinde boynuzlarını düşürürler ve yerine bir çatal fazlasıyla yenisini çıkarırlar. Bu nedenle geyik boynuzlarıyenilenme yi ve ölümsüzlüğü temsil etmektedir. Geyik boynuzlarının türbeleri ziyaret eden has- talara sürülmesi, boynuzların bu simgesel anlamı ile ilgilidir. Geyik boynuzlarının hastaya teması, boynuzlardaki bu mistik gücün hastaya aktarılmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada geyik boynuzunun yatırlardaki kullanımı, geyiğin Türk kültüründeki yerine bağlı olarak ve geyik hakkında anlatılan efsanelere dayanarak anlatılmıştır. Anahtar Kelimeler