LİTVANYA TATARLARI EL YAZMALARINDAKİ TÜRKÇE MİRAÇNAMEDE BAZI ARKAİK KELİMELER ÜZERİNE

Abstract

XIV. yüzyılın sonlarında Büyük Litvanya Prensliği topraklarına yerleşen Tatartoplulukları, XVI. yüzyıldan itibaren ana dillerini çeşitli sebeplerle kaybetmeyebaşlamışlardır. Ana dillerini unutan, fakat Müslüman kimliklerini unutmayan LitvanyaTatarları, dinî ihtiyaçlarını karşılayabilmek için İslamiyet’le ilgili metinlerin Slav dillerineçevirilerine ihtiyaç duymuşlardır. Bu sebeple, genellikle İslam dini ile ilgili metinlerdenoluşan Arap harfleriyle yazılmış Litvanya Tatarları el yazmaları geleneği ortaya çıkmıştır.Litvanya Tatarlarına ait el yazmaları mirasından günümüze kadar ulaşan önemli kültürhazinelerinden birisi “kitab” türündeki el yazmalarıdır. Kitab, tefsir, hamail, tecvit gibitürlerden oluşan bu el yazmaları içerisinde “kitab” türünün ilgi çekici bir yeri vardır.Litvanya Tatarlarının ana dillerinin yerini alan Slav dilleriyle yazılmış Arap harfli bu“kitab”ların içinde çeşitli dinî hikâyeler, Müslümanların dinî ihtiyaçlarıyla ilgili bilgiler, törentasvirleri gibi konuların yer aldığı metinler bulunmaktadır. Kitab türünün içinde yer alanmetinlerden biri de Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait miraçname metnidir.Bu çalışmada, Litvanya Tatarlarına ait el yazmalarından İvan Lutskeviç Kitabı ile İbnAbraham Karitski Kitabı’nda bulunan Türkçe miraçname metnindeki bazı arkaik kelimelerüzerinde durulmaktadır. Metinde yer alan “balak ur- (ışık saçmak, aydınlatmak), dek dur-(uslu durmak, sakin olmak), ilersük şeş- (uçkur çözmek, zina yapmak), ür- (havlamak),viribi- (göndermek), biregi (birisi)” gibi arkaik kelimeler doğru yazılışları ve anlamlarıbakımından değerlendirilecektir.