Yerel yönetimlerde sosyal bütçe uygulama sonuçlarının analizi: Seçilmiş büyükşehir belediyeleri örneği

Abstract

Sosyal bütçe yaklaşımı, bütçedeki sosyal yardım ve sosyal güvenlik, eğitim, sağlık gibi kamu harcamalarının yoksulluk, gelir dağılımı, eşitlik, istihdam gibi sosyal içerme ölçütleri dikkate alınarak planlanmasını öncelikleyen bir yaklaşımdır. Bu çalışmada Türkiye’de bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait verilerine erişilmiş olan 16 Büyükşehir statüsündeki il özelinde sosyal harcamaların etkinliği analiz edilmiştir. Çalışmada üç temel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemler Balassa Endeksi, Herfindahl – Hirschman Endeksi ile Duranton ve Puga Endeksi’dir. Balassa Endeksi sonuçlarına göre analize dâhil edilen 16 il arasında 2018-2020 döneminde sağlık hizmetleri harcamalarında Bursa; Dinlenme, Kültür ve Din Hizmetlerinde Ankara; Eğitim hizmetlerinde İstanbul ve Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Hizmetleri’nde 2018 ve 2019 yılında Aydın, 2020 yılında ise Ankara karşılaştırmalı üstünlüğe en yüksek sahip olan ildir. 2018-2020 dönemi Herfindahl – Hirschman Endeksi (HH) sonuçlarına göre Eğitim Hizmetleri en yüksek mekânsal yoğunlaşmaya sahip olan sosyal bütçe harcamasıyken en düşük mekânsal yoğunlaşmaya sahip olan sosyal bütçe harcaması ise Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Hizmetleridir. Duranton-Puga Endeksi (DP) sonuçlarına göre, 2018 yılında Bursa, 2019’da Kocaeli ve 2020 yılında Muğla illeri diğer illere kıyasla en yüksek bölgesel farklılaşma göstererek sosyal bütçe kapsamında temel bir avantaja sahiptir. 2018’de Denizli, 2019 ve 2020’de Ordu illeri bölgesel farklılaşma açısından en düşük DP endeks değerine sahip olup incelenen 16 il içerisinde en yüksek sosyal bütçe dezavantajı gösteren iller konumundadır.

Sosyal bütçe yaklaşımı, bütçedeki sosyal yardım ve sosyal güvenlik, eğitim, sağlık gibi kamu harcamalarının yoksulluk, gelir dağılımı, eşitlik, istihdam gibi sosyal içerme ölçütleri dikkate alınarak planlanmasını öncelikleyen bir yaklaşımdır. Bu çalışmada Türkiye’de bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait verilerine erişilmiş olan 16 Büyükşehir statüsündeki il özelinde sosyal harcamaların etkinliği analiz edilmiştir. Çalışmada üç temel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemler Balassa Endeksi, Herfindahl – Hirschman Endeksi ile Duranton ve Puga Endeksi’dir. Balassa Endeksi sonuçlarına göre analize dâhil edilen 16 il arasında 2018-2020 döneminde sağlık hizmetleri harcamalarında Bursa; Dinlenme, Kültür ve Din Hizmetlerinde Ankara; Eğitim hizmetlerinde İstanbul ve Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Hizmetleri’nde 2018 ve 2019 yılında Aydın, 2020 yılında ise Ankara karşılaştırmalı üstünlüğe en yüksek sahip olan ildir. 2018-2020 dönemi Herfindahl – Hirschman Endeksi (HH) sonuçlarına göre Eğitim Hizmetleri en yüksek mekânsal yoğunlaşmaya sahip olan sosyal bütçe harcamasıyken en düşük mekânsal yoğunlaşmaya sahip olan sosyal bütçe harcaması ise Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Hizmetleridir. Duranton-Puga Endeksi (DP) sonuçlarına göre, 2018 yılında Bursa, 2019’da Kocaeli ve 2020 yılında Muğla illeri diğer illere kıyasla en yüksek bölgesel farklılaşma göstererek sosyal bütçe kapsamında temel bir avantaja sahiptir. 2018’de Denizli, 2019 ve 2020’de Ordu illeri bölgesel farklılaşma açısından en düşük DP endeks değerine sahip olup incelenen 16 il içerisinde en yüksek sosyal bütçe dezavantajı gösteren iller konumundadır.