SA’DÎ’NİN ATASÖZÜ VE VECİZE DERLEMESİ: BERCESTE MISRALAR VE GÜZİDE BEYİTLER

Abstract

Türk edebiyatı dairesi içinde atasözü ve vecizeleri içine alanbirçok derleme eser meydana getirilmiştir. Önceki asırlarda çeşitlieserler içinde parça parça kaydedilen özlü sözler sonraları daha çok“durûb-ı emsâl” adı altında veya bazen de farklı adlarla bir arayatoplanmaya başlanmıştır. Bu çalışmada üzerinde durulacak olaneser de bu türden atasözü ve veciz ifadeleri içine alan manzum bireserdir. Sa?dî tarafından hazırlanan 48 sayfalık söz konusu eserİrsâl-i Mesel ve Tezyîn-i Cümel İçün Îrâdı Mümkün Olan BercesteMısralar ve Güzîde Beyitler adını taşımaktadır. Hicri 1325 (1907-8) yılında basılan eser iki kısımdan meydana gelmektedir. Eserin ilkkısmı atasözü/vecize mahiyetinde 18’i Arapça ve Farsça olmak üzere165 berceste mısradan oluşmaktadır. İkinci kısımda ise çeşitlişairlerden seçilmiş 153 beyitle 6 kıta yer almaktadır. Her iki kısımdayer alan metinler alfabetik sıraya göre dizilmiştir. ÇalışmadaSa?dî’nin eserinin ilk kısmında yer alan Türkçe berceste mısralardageçen atasözü ve vecizeler üzerinde durulmuştur. Öncelikle eserealınan söz konusu bu parçaların hangi şairlere ait olduğu bu türdenkaleme alınan eserlerden de faydalanılarak tespit edilmeye çalışılmış,ardından bu parçalarda yer alan veciz söyleyişlerden bazılarının,örnek olmak üzere, günümüzde hazırlanan atasözü ve özlü sözleriihtiva eden eserlerde karşılıkları gösterilmiştir.